Łysica — Attraction in gmina Bodzentyn

Łysica (614 m n.p.m.), najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich i Pasma Łysogór rozciągającego się od rzeki Lubrzanki na zachodzie po Słupiankę na wschodzie, położona w jego zachodniej części, na południowy wschód od miejscowości Święta Katarzyna. Posiada dwa wierzchołki: zachodni z krzyżem ma wysokość 613,31 m n.p.m., wschodni zwany Agatą lub Zamczyskiem ma 613,96 m n.p.m. Kulminacje oddalone są od siebie o około 700 m, a rozdziela je niewielkie, niewybitne obniżenie osiągające poziom ok. 600 m n.p.m. Wychodnia skalna zwana Skałą Agaty, znajdująca się na wierzchołku wschodnim z jednej strony posiada stromy, skalny stok o dużym nachyleniu, z drugiej skalną ściankę. Ze względów bezpieczeństwa Skała Agaty nie jest dostępna dla turystów. Krzyż stojący na wierzchołku zachodnim jest postawioną w roku 2016 repliką pamiątkowego krzyża z roku 1930. Na Łysicy już w roku 1922 utworzono ścisły rezerwat przyrody, mający na celu ochronę unikalnych lasów o cechach charakterystycznych dla pradawnej puszczy. Pasmo Łysogórskie zbudowane jest przede wszystkim z górnokambryjskich, piaskowców kwarcytowych oraz piaskowców z przewarstwieniami łupków i mułowców. Łysica jest niemal w całości porośnięta lasem. Tylko w kierunku północnym otwiera się niewielka panorama z ograniczonym widokiem na Psarską i Miejską Górę będące wschodnią częścią Pasma Klonowskiego, obniżenie Doliny Bodzentyńskiej i wznoszące się na północ od niej Pasmo Sieradowickie oraz Płaskowyż Suchedniowski. W górnych partiach jest to las jodłowy, w dolnych jodłowo-bukowy. Od północy i północnego - zachodu otaczają ją gołoborza czyli rumowiska skalne. Nazwą gołoborze określa się obszary bezleśne (gołe od boru). Pochodzenie nazwy ma charakter ludowy. Gołoborza powstawały podczas zlodowacenia północnopolskiego (bałtyckiego), które miało miejsce od 115 000 do 11 700 lat temu. W Górach Świętokrzyskich panował wtedy klimat "przedpola lodowca". W wyniku wahań temperatury wokół 0 stopni Celsjusza woda uwięziona w szczelinach skalnych raz zamarzała, raz się topiła. Przy zamarzaniu zwiększała swoją objętość, powodując pękanie skał. Na południowym stoku, na wysokości około 590 metrów, znajduje się niewielkie torfowisko, zaś na północnym liczne źródła strumieni, m.in. Łysiczki, tworzących strumień Czarna Woda będący lewostronnym dopływem Pokrzywianki. Na szczytach gnieżdżą się rzadkie gatunki ptaków, takie jak orlik krzykliwy, krogulec i kobuz. Legendy mówią, że właśnie na Łysicy odbywały się spotkania czarownic zwane sabatami. Łysica jest popularnym miejscem wśród turystów i miłośników pieszych wędrówek. Położona jest na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego, przebiega przez nią Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego koloru czerwonego, który prowadzi z Gołoszyc do Kuźniak. Warto dodać, że do roku 2018 uważano, że najwyższym punktem jest wierzchołek zachodni z krzyżem, osiągający 612 metrów n.p.m. Jednak pomiary przeprowadzone przez pracowników Politechniki Świętokrzyskiej w roku 2018 wykazały, że nieco wyższym jest wierzchołek wschodni, zwany Agatą do tego czasu posiadający oficjalną wysokość 608 m n.p.m. Swego czasu na Łysicy stała drewniana wieża widokowa jednak w latach 80 -tych XX w. uległa zniszczeniu. Świętokrzyski Park Narodowy planował jeszcze niedawno budowę nowej wieży, która poza pełnieniem funkcji punktu widokowego miała na poszczególnych piętrach zawierać wystawę dotyczącą przyrody. Na szczycie znajdziemy też tablicę z ciekawostkami oraz miejsce odpoczynkowe...

nocami zbierają się na sabat wiedźmy. Palą ogniska i warzą trucizny, które szkodzą ludziom i ich dobytkowi. Gdy kogut po północy zapieje, czarownice siadają na miotły i z wyciem wichru sfruwają z góry.

Legenda ta wiąże się ze starym obrzędem słowiańskim palenia ogni czerwcowych, który przetrwał na Łysej Górze najdłużej – przez pięć wieków. Benedyktyni i okoliczni księża zwalczali ten pogański zwyczaj, nazywając go zlotem wiedźm i biesów. Starano się też nadać mu charakter chrześcijanki, przez połączenie z odpustem Zielonych Świąt. Gdy jednak nadal sobótki świętowano pijaństwem i rozpustą, król Kazimierz Jagiellończyk, na prośbę zakonników, zakazał palenia ognisk na Łyścu. Wówczas odprawianie sobótek przeniosło się na Górę Witosławską. Równocześnie na pobliskiej Łysicy działo się inaczej:

Diabeł sadłem kaszę krasi

Sowa w dzieży żur pitrasi

Stary puchacz na gałęzi

Ni to śpiewa, ni to rzęzi

Hej, siostrzyce, czarownice.

Dalej, żwawo na Łysicę

Na pomiotła, na pożogi

Niech ludziska pomrą z trwogi

Na łopacie wiedźma gna.

Hopsasa, hopsasa.

Na wyścigi pędzą strzygi

Mkną przez krzaki wilkołaki

Bladolice topielice

Suną chyłkiem na Łysicę

Hopsasa, hopsasa

Na łopacie wiedźma gna.

Piszczą w trawie małe skrzaty

Trzeszczą wilkom zaschłe gnaty.

Stary puchacz na gałęzi

Ni to śpiewa, ni to rzędzi.

Lecą goście na Łysicę

Wilczych ślepiów płoną świce

A kraśnięta, niebożęta

Umiatają bór od święta.

Hej, siostrzyce, czarownice

Dalej, żwawo na Łysicę.

Kiedy już wszystkie zleciały się na górę , rozpoczynały czarownice uroczystości. Rozniecały wielki ogień, kłaniały się w jego blasku najważniejszej wiedźmie sabatu- wielkiej czarownicy, która skinieniem głowy przyjmowała pozdrowienia. Potem zasiadały do wystawnej uczty. Jadła i napitku było dużo, i to rozmaitego – choć czasami tylko padlinę podawano; za nakrycia stołowe służyły końskie kopyta, skorupy jaj i trupie czaszki. Po wieczerzy następowały tańce. W pierwszej parze, prowadzona przez czarta, szła wielka czarownica w czarne aksamity ubrana i z ropuchą na ramieniu. Za nimi, w długim korowodzie, liczne wiedźmy w objęciach biesów. Tańczono zawzięcie, przy osobliwej muzyce, wygrywanej na radłach, piłach, gwoździach i grzebieniach. Czarownice, które nie znalazły dla siebie biesów, hulały z czarnymi kotami.

Noce na Łysej upływały nie tylko na ucztach i graniu. W czasie sabatu czarownic doskonaliły swe rzemiosł, przygotowywały nowe czary, dzieliły się radami i sporządzały tajemnicze mikstury. Gdy odzywało się pianie kura, wiedźmy uwalniały się z objęć biesów, zabierały różne przybory do czarowania, wsiadały na miotły i odlatywały do...

Łysica – „najniższa z najwyższych” najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (614 m n.p.m.), bywa nazywana Górą Świętej Katarzyny, najniższy szczyt należący do Korony Gór Polski; góra ma dwa wierzchołki: wschodni- Skała Agaty lub Zamczysko (614 m n.p.m.), zachodni (613 m n.p.m.)- tu znajduje się replika pamiątkowego krzyża z 1930 r.; podania mówią, że u podnóża Łysicy istniała kiedyś słowiańska świątynia, na miejscu której obecnie znajduje się klasztor sióstr bernardynek; na stoku północnym znajdują się liczne źródła, a w partiach szczytowych gnieżdżą się orliki krzykliwe, kobuzy i krogulce; przez Łysicę przechodzi Główny Szlak Świętokrzyski; Według pewnej legendy na szczycie Łysicy stał kiedyś zamek, w którym żyły dwie siostry- starsza Jadwiga i młodsza Agata. Pewnego dnia w pałacu pojawił się rycerz, w którym Jadwiga się zakochała. Po jakimś czasie starsza siostra wraz z wybrankiem postanowili zabić Agatę, aby po jej śmierci panować na zamku. Ich plany dosłownie runęły w gruzach, gdyż pod nieobecność Agaty w zamkową wieżę uderzył piorun a cały zamek rozpadł się na tysiące kamieni. Agata przez długi czas chodziła dookoła rumowiska i płakała. Jej łzy spływały z Łysicy, aż u stóp góry utworzyły źródełko (Źródło św. Franciszka), z którego woda ma ponoć cudowną moc i leczy...