Surgad Fort — Local services in Maharashtra

Surgad (सुरगड क़िल्ला, .lit “Gods Fort”), is a hill fort located in a spur, fragmented from the Sahyadri ranges of Maharashtra. The fort is situated near Roha, next to the village of Gherasurgad in the Raigad district. This fort was an observation fort, which guarded the trade route along the Kundalika river from Sudhagad to Revdanda fort.

History

This fort is believed to be built by Shilahar kings and subsequently used by the Nizam of Ahmednagar. The great Maratha king Chhatrapati Shivaji is also believed to have reconstructed this fort. During the Rajaram's regime this fort was captured by Shankarji Narayan Sachiv from the Siddhi of Janjira.In 1733 again this fort was captured by Senior Bajirao I. During Peshwa period this fort was used to keep prisoners. There is a block of stone with inscriptions in Fasasi and Devnagari. The inscription records that the fort was built in the beginning of the second year of the command of Sidhi saheb. The architect was Nuryaji and the Governor of the fort was Tukoji Haibat.[1] It seems that the fort was built at times when use of artillery was not known in battle. In the Third Anglo-Maratha War, along with other forts in the neighboring region.this fort was won over by Colonel Prother from the Peshwas in February 1818.

The fort is like a small spur running south from the main hill range. There are 17 rock cut cisterns on the fort. However, the water from the cistern which is on the North-Eastern side is potable. A small temple of the Veer Maruti is also situated atop. The main gate is not in good condition. There is one cannon on the plateau at the base of the fort. There are two good bastions, one at the northern end and the other at the southern end. There are two dilapidated buildings on the fort namely Sadar and daru-kothar. There is a temple of Ansai Devi near the base of the fort.

There is a dense teak and Dhawda forest around the...

Gherasurgad (Marathi: सुरगड क़िल्ला, .lit “Gods Fort”), is a hill fort located in a spur, fragmented from the Sahyadri ranges of Maharashtra. The fort is situated near Roha, next to the village of Gherasurgad in the Raigad district. This fort was an observation fort, which guarded the trade route along the Kundalika river from Sudhagad to Revdanda fort.This fort is believed to be built by Shilahar kings and subsequently used by the Nizam of Ahmednagar. The great Maratha king Chhatrapati Shivaji is also believed to have reconstructed this fort. During the Rajaram's regime this fort was captured by Shankarji Narayan Sachiv from the Siddhi of Janjira. In 1733 again this fort was captured by Senior Bajirao I. During Peshwa period this fort was used to keep prisoners. There is a block of stone with inscriptions in Fasasi and Devnagari. The inscription records that the fort was built in the beginning of the second year of the command of Sidhi saheb. The architect was Nuryaji and the Governor of the fort was Tukoji Haibat.[1] It seems that the fort was built at times when use of artillery was not known in battle. In the Third Anglo-Maratha War, along with other forts in the neighboring region.this fort was won over by Colonel Prother from the Peshwas in...

घेरा सुरगड गावातून सुरगडावर जाण्यासाठी जंगलातून पायवाट आहे. पायवाट अतिशय ठळक व मळलेली असून चुकण्याची अजिबात शक्यता नाही. पायवाटेने मार्गक्रमण करत राहिल्यास डाव्या बाजूला एक विहीर लागते. थोडं पुढे गेल्यास ओढा ओलांडून चढण चढली की पठारावर पोहोचता येते. वाटेत एका फलकावर दाखविल्याप्रमाणे एक रस्ता अणसाई देवीच्या मंदिराकडे जातो तर दुसरा गडाच्या दिशेने जातो. येथून सुरगड किल्ला आणि त्याचे दोन बुरुज न्याहाळता येतात. पठारावरून डाव्या बाजूच्या पायवाटेने साधारणपणे तासभर चढल्या नंतर आपण घळीत येवून पोहोचतो. हाच पूर्वीच्या काळातील राजमार्ग आहे. जो कर्नल प्रॉथरच्या काळात उध्वस्त करण्यात आला होता. येथे उजव्या बाजूला कातळाच्या पोटात एक पाण्याच टाक असून तेथे एक भुयार आहे. या पाण्याच्या टाक्यात सोडलेली काठी गडावर असलेल्या गुहेतील पाण्याच्या टाक्यात २ दिवसा नंतर पाहायला मिळते असे गावकर्‍यांचे म्हणणे आहे.

पुढे छोटा कातळ टप्पा पार करून आपला गडावर प्रवेश होतो. तेथे उजव्या बाजूला एक हनुमानाची मुर्ती आहे. मिशी आणि़ कमरेला खंजीर असलेली ही हनुमानाची मूर्ती असून त्याने पायाखाली पनवती राक्षसीणीला चिरडलेले आहे. हनुमानाचे शेपूट माथ्यावर आहे. मास्र्ती स्तोत्रातील “पुच्छते मुरडिले माथा” या ओळीची येथे आठवण होते. अशीच हनुमानाची मूर्ती आपल्याला रसाळगड, टीकोना, आणि मुल्हेर या गडांवर पाहायला मिळते. उजव्या दिशेने पुढे गेल्यास सुरगड माचीवर आपला प्रवेश होतो. माचीवरून ढोलवाल धरण, कुंडलिका नदीच पात्र आणि घनदाट अरण्य असे विहंगम दृश्य पाहायला मिळते. याच माची वरून घोसाळगड आणि अवचितगड दिसतात तर विरुद्ध दिशेला मिर्‍या डोंगर / मिरगड पाहायला मिळतात. या माची वरून वाट उतरताना एक पाण्याचं टाक दिसत. हे टाक साधारणपणे १५ फ़ूट बाय १० फ़ुट असून त्यातील गाळ काढल्यास पिण्याचे पाणी म्हणून वापरता येईल. घळीच्या डावीकडून चढण गेल्यावर जोत्यांचे अवशेष पाहायला मिळतात. वर चढल्यावर डाव्या बाजूला कोठार आणि पडलेलं हेमाडपंथी मंदिर असून मंदिरात महादेवाची पिंड आणि भैरव आणि भैरवीची मूर्ती पाहायला मिळते. पुढे चालत गेल्यास दगडांची गोमुखी रचना पाहायला मिळते आणि ५ मिनिटे पुढे गेल्यास उजव्या बाजूला हेमाडपंथी मंदिराचे दगड वापरुन बनवलेले दगडी सिहांसन दिसते. त्याच दिशेला पुढे एकमेकांना लागून असलेली ५ पाण्याची टाकी दिसतात (हा गडावरील पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे).येथूनच पुढे डाव्या बाजूला सदर असून तिची कालौघात पडझड झालेली आढळते. उजव्या दिशेला चौथरा असून गवातांमुळे तो झाकला गेला आहे.

सदरेच्या उजवीकडे खाली उतरून गेल्यावर ३ टाके आहेत.गुहा टाक्यात दोन खांब आहेत. परत वरच्या दिशेला आल्यावर सदरे समोरील वाटेने गेल्यावर डाव्या बाजूला सुकलेलं पाण्याचं टाक आहे. तेथुनच पुढे चालत गेल्यास डाव्या बाजूला चौथरा असून उजव्या दिशेला बुरुज आहे. खाली उतरल्यावर उजव्या बाजूला शिलालेख असून त्यावर २ भाषांमध्ये माहिती कोरलेली आहे, वरच्या बाजूला अरबी भाषेत ज्या ओळी लिहिल्या आहेत त्याचच भाषांतर खाली देवनागरी मध्ये केलेलं आहे. या शिलालेखातून आपल्याला किल्ल्याच्या बांधणीची आणि किल्लेदाराची माहिती मिळते. पुढे शेवटचा ढालकाठी असलेला बुरुज असून खाली पाण्याच टाक आहे. पुढच्या उंचवट्या वर समाधी पाहायला मिळते पण ती कुणाची आहे याची नोंद नाही. पुढे पायवाटेने आणि जंगलातील मार्गाने खाली उतरावे हा गडाचा चोरमार्ग असून तासाभरातच आपण चढून आलेल्या पठारावर पोहचतो आणि तेथून आलेल्या मार्गानेच गावात पोहोचावे. या मार्गावर एक तोफ आहे. पण ती शोधावी लागते. मुंबईच्या दुर्गवीर प्रतिष्ठानने गडावर संवर्धनाचे काम हाती घेतलेले आहे. दुर्गवीर प्रतिष्ठानने मुंबई - गोवा हायवे पासून गडाच्या पायथ्या पर्यंत दिशादर्शक फ़लक लावलेले आहेत. पुढे दगडांवर केलेल्या बाणांच्या सहाय्याने...