Wat Phaya Wat — Local services in Nan Province

เจดีย์วัดพญาวัด #แอ่วเวียงผ่อวัดกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน ตอน... "เจดีย์วัดพญาวัด" --- เจดีย์วัดพญาวัด ตั้งอยู่ภายในวัดพญาวัด ตำบลดู่ใต้ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เป็นหนึ่งในเจดีย์ทรงปราสาทยอดที่มีรูปแบบพิเศษ ซึ่งปรากฏเฉพาะในศิลปะล้านนาระยะแรกเพียงไม่กี่แห่ง โดยปรากฏที่จังหวัดลำพูน ๒ แห่ง ได้แก่ เจดีย์กู่กุด วัดจามเทวี และสุวรรณเจดีย์ ในบริเวณวัดพระธาตุหริภุญชัย กำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ - ๑๘ นอกจากนั้นยังมีเจดีย์รูปแบบที่คล้ายคลึงกันนี้ที่จังหวัดเชียงใหม่ คือ เจดีย์กู่คำ วัดกู่คำ เวียงกุมกาม --- เจดีย์วัดพญาวัด มีลักษณะเป็นเจดีย์สี่เหลี่ยมทรงปราสาทยอด ส่วนฐานทำเป็นหน้ากระดานสี่เหลี่ยมซ้อนกัน ๔ ชั้น ในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ถัดขึ้นไปเป็นชั้นบัวคว่ำ และท้องไม้มีประดับลูกแก้วอกไก่ ,ส่วนเรือนธาตุ เป็นเจดีย์ทรงปราสาทที่มีชั้นเรือนธาตุซ้อนชั้นลดหลั่นขึ้นไป ๕ ชั้น แต่ละชั้นมีซุ้มจระนำประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นประทับยืน ด้านละ ๓ องค์ รวมทั้งหมด ๖๐ องค์ ลักษณะของซุ้มจระนำก่อเป็นวงโค้งและมีการประดับลวดลายเครือล้านนา, ส่วนยอดของเรือนธาตุ มีลักษณะเป็นทรงกรวยสี่เหลี่ยมซ้อนกันขึ้นไปเป็นชั้นๆ และมีปลียอดด้านบนสุดเป็นทรงกรวยสี่เหลี่ยมเช่นเดียวกัน --- จากการศึกษาที่ผ่านมา มีข้อสันนิษฐานว่ารูปแบบของเจดีย์วัดพญาวัดนี้ อาจจะจำลองแบบมาจากเจดีย์วัดกู่กุด อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน โดยคงนำมาสร้างขึ้นในชั้นหลัง เนื่องจากมีเทคนิคการก่อสร้างและองค์ประกอบของสถาปัตยกรรมที่สามารถกำหนดอายุสมัยได้ในราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑ ได้แก่ การประดับลวดลายปูนปั้นแบบลายเครือเถาล้านนา การก่ออิฐซุ้มจระนำในลักษณะซุ้มโค้งก่อเรียงอิฐในแนวตั้งและหันด้านหน้าแผ่นอิฐออก เป็นลักษณะที่นิยมในศิลปะล้านนา พุทธศตวรรษที่ ๒๑ ซึ่งอาจจะได้รับอิทธิพลจากเจดีย์ทรงเรือนธาตุ ศิลปะล้านนา ที่สร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน เช่น กู่พระเจ้าติโลกราช วัดเจ็ดยอด และเจดีย์วัดโลกโมฬี อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ --- นอกจากนี้ รูปแบบพระพุทธรูปปูนปั้นที่ประดับภายในซุ้มจระนำ ยังมีลักษณะเดียวกับพระพุทธรูปในศิลปะล้านนาทั่วไป ช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๑ อาทิ พระพักตร์รูปไข่ พระรัศมีเป็นเปลว ชายสังฆาฏิยาวลงมาจรดพระนาภี โดยลักษณะการครองจีวร แนวรัดประคด ชายพับขอบสบงทางด้านหน้า และแนวขอบชายจีวรที่ทิ้งชายลงมาทางด้านล่างคล้ายคลึงกับพระพุทธรูปปางลีลาที่วัดนาปัง อำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน --- กล่าวโดยสรุปได้ว่า จากรูปแบบทางศิลปกรรมของเจดีย์วัดพญาวัด สันนิษฐานว่าคงถูกสร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑ โดยอาจจะได้แรงบันดาลใจในการสร้างมาจากเจดีย์กู่กุด จังหวัดลำพูน ซึ่งเป็นเจดีย์ที่มีลักษณะพิเศษทางรูปแบบศิลปกรรมอันแตกต่างไปจากเจดีย์ในศิลปะล้านนาที่สร้างอยู่โดยทั่วไป จึงได้นำมาสร้างขึ้นไว้ที่เมืองน่าน...

วัดพญาวัดเป็นวัดโบราณทางพุทธศาสนสถาน ผ่านกาลเวลาหลายยุคหลายสมัยจนถึงปัจจุบันพื้นที่ของวัดอยู่ภายในเขต “เวียงวัดพญาวัด” อันเป็นเวียงโบราณริมแม่น้ำน่านที่คงสร้างขึ้นก่อนการสร้างเมืองน่าน เมืองน่านสร้างขึ้นในปี พ.ศ. ๑๙๑๑ (ปีสุดท้ายของรัชกาลพระเจ้าอู่ทองแห่งกรุงศรีอยุธยา) โดยย้ายเมืองมาจากบริเวณภูเวียงแช่แห้ง (บริเวณวัดพระธาตุแช่แห้งในปัจจุบัน) มาสร้างเมืองใหม่ ณ ริมฝั้งแม่น้ำน่านทางทิศตะวันตก วัดพญาวัดคงสร้างพร้อมกันกับเวียงพญาวัดเมื่อกว่า ๖๐๐ ปีมาแล้ว ชื่อวัดพญาวัดปรากฏในเอกสารประวัติศาสตร์บางฉบับ เช่น พงศาวดารล้านนาและพงศาวดารเมืองน่าน เป็นต้น แสดงถึงสถานภาพในความเป็นวัดและบทบาทของวัดต่อเนื่องโดยตลอด

สิ่งศักดิ์สิทธ์ภายในวัด พระธาตุจามเทวี เป็นเจติยสถานรูปสี่เหลี่ยม ก่อด้วยอิฐสอดิน ลักษณะสำคัญของเจดีย์องค์นี้คือ มีเรือนธาตะเป็นขั้นลดหลั่นขึ้นไป ๕ ชั้น แต่ละชั้นแต่ละด้านก่อเป็นซุ้ม ๓ ซุ้ม ภายในซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืน ส่วนยอดมีลักษณะคล้ายคลึงกับยอดเจดีย์ในศิลปะล้านช้างมีคุณค่ายิ่งต่อการศึกษาด้านศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมภาคเหนือ

พระเจ้าในโขง เป็นพระประธานในอุโบสถวัดพญาวัดมาแต่โบราณ เมื่อองค์พระชำรุดจึงได้มีการพอกปูนทับ จึงมีลักษณะดังเช่นปัจจุบัน คำว่า “โขง” หมายถึง ซุ้ม ดังนั้น “พระเจ้าในโขง” จึงหมายถึง พระพุทธรูปที่ประดิษฐานอยู่ในซุ้มนั่นเอง

พระเจ้าฟ้า (พระเจ้าฝนแสนห่า) เป็นพระพุทธรูปไม้แกะสลักที่อยู่คู่กับวัดพญาวัดมาแต่โบราณ เมี่อปีใดฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล ชาวเมืองน่านจะอันเชิญไปสรงน้ำที่แม่น้ำน่านเพื่อให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล จึงได้พระนามว่า “พระเจ้าฟ้า” ซึ่ง “ฟ้า” ในภาษาเหนือ แปลว่า ท้องฟ้า คือ ผู้ที่สามารถบันดาลให้ฝนตกหรือไม่ตก ก็ได้

ศาลเจ้าแม่จามเทวี สร้างขึ้นเพื่อให้เข้ากับพระธาตุจามเทวี เป็นอนุสรณ์ระลึกถึงพระนางจามเทวี...

โครงการกราบพระนอน 99 วัด ปี 2567 วัดที่ 14 วัดพญาวัด ดู่ใต้ เมืองน่าน น่าน

พระนอนของวัดพญาวัดเป็นพระนอนปางปรินิพพาน ความยาวประมาณ 2.5 เมตร พระเกตุมาลาเป็นบัวตูม แบพระหัตถ์ขวาข้างพระเศียรไว้บนพระเขนยสามเหลี่ยม องค์พระสีทองอร่าม พระบาทวางซ้อมเกือบเสมอกัน นิ้วพระบาทเรียวยาวสวยปลายไม่เสมอกัน ประดิษฐานในเก๋งไม้ปิดทองล่องชาดสวยงาม และประดิษฐานในวิหารไม่มีหน้าต่าง เพียงเจาะช่องให้แสงเข้าด้านข้างและทางเข้าวิหาร ภายในฉาบปูน ด้านนอกเป็นก่ออิฐถือปูนไม่ฉาบปูน ขนาดวิหารไม่ใหญ่นักอยู่ด้านหลังอุโบสถและเจดีย์เหลี่ยมของวัด

วัดพญาวัด เป็นวัดเก่าแก่ของเมืองน่าน มีอุโบสถสวยสง่างามบันไดนาคงาม ซุ้มทางเข้าก่อนถึงประตูอุโบสถประดับด้วยลายทองพื้นขาวอย่างวิจิตร ประตูทางเข้าอุโบสถก็งามไม่แพ้กัน ภายในประดิษฐานพระประธานปางมารวิชัย เรียกกันว่า พระเจ้าในโขง หมายถึง พระพุทธรูปที่ประดิษฐานในซุ้ม เป็นซุ้มทรงอย่างกูบหลังช้างสวยงามอีกเช่นกัน แต่วันที่ไปชมวัดไม่พบพระเจ้าฝนแสนห่าหรือพระเจ้าสายฝน ที่ช่วยดลบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาลอยู่ในอุโบสถ แต่ยังมีธรรมาสน์ ที่มีการแกะสลักโดยช่างสกุลน่านเก่าแก่ที่สุดให้ชม ด้านนอกอุโบสถตรงส่วนที่เป็นคานทวย ทำลวดลายและสีสันแต่ละตัวสวยงามต่างกันไป บันไดด้านหลังอุโบสถมีมอม ดูน่ารักดี และหลังอุโบสถมีเจดีย์เหลี่ยมมีซุ้มจรนำประดิษฐานพระพุทธรูป แบ่งเป็น 5 ชั้น ลดหลั่นขึ้นไป และยังมีศาลาสาครปัญญาธรานุสรณ์ ประดิษฐานรูปเจ้าแม่จามเทวี รวมทั้งที่หน้าพระประธานในอุโบสถให้ได้สักการะกันด้วย สอดคล้องกับการมีเจดีย์เหลี่ยมที่คล้ายเจดีย์กู่กุดของวัดจามเทวี จังหวัดลำพูน

วัดต่อไป วัดพระธาตุสุโทนมงคลคีรี ไทรย้อย เด่นชัย แพร่ วัดก่อนหน้า วัดพระสิงห์ พระอารามหลวง เวียง...