Chùa Hiến — Local services in Hung Yen City

Nằm trong trung tâm địa phận Phố Hiến Hạ, nay là đường Phố Hiến, phường Hồng Châu, thành phố Hưng Yên. Khu di tích đình, chùa Hiến là một trong những di tích nổi tiếng, hàng năm thu hút được hàng vạn lượt du khách về tham quan, chiêm bái. Chùa Hiến có tên gọi “Thiên Ứng tự”. Tương truyền chùa được khởi dựng vào cuối thời Lý, đầu thời Trần. Trải qua nhiều lần tu sửa, ngôi chùa vẫn giữ được những nét kiến trúc nghệ thuật thời Lê đan xen Nguyễn. Chùa Hiến được xây dựng ở hướng Nam, là hướng “bát nhã”, trí tuệ của nhà Phật, có bố cục kiến trúc kiểu “nội công ngoại quốc”, gồm tiền đường, thiêu hương, thượng điện, nhà tổ và ba mặt là hành lang. Giữa thượng điện là tượng Quan Âm Nam Hải ở thế ngồi, có tám đôi tay, bố trí đăng đối. Đầu tượng đội mũ chạm hoa cúc, sen, phù dung. Phía trước là tượng tứ vị bồ tát ngồi trên tòa sen, khuôn mặt đầy đặn, trang nghiêm.

Phía trước sân chùa Hiến có hai tấm bia đá lưu giữ nhiều tư liệu lịch sử nói lên quá trình tụ cư của thương cảng Phố Hiến. Một tấm bia niên đại Vĩnh Tộ thứ 7 (1625) và một tấm bia dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 5 (1709). Qua nội dung những tấm bia đó chúng ta có thể hình dung được khung cảnh của đô thị Phố Hiến, nơi hội tụ của nhiều cư dân người Việt và kiều dân nước ngoài ( chủ yếu là người Hoa) sang sinh sống, sản xuất và buôn bán. Bên cạnh chùa Hiến là đình Hiến hay còn gọi là đình Hoa Dương, tôn thờ vị thành hoàng làng Mậu Dương là quan thái giám họ Du thời nhà Tống (Trung Quốc). Ông là người từng phục vụ nhiều năm trong triều đình nhà Tống, có công trong việc phụng thờ bà Dương Quý Phi (Đền Mẫu, Quang Trung, thành phố Hưng Yên). Đặc biệt, ông đã có công lao hướng dẫn nhân dân trong làng làm nghề buôn bán, canh nông, trồng trọt, đánh cá, nhân dân nhờ vậy mà sống ấm no, hạnh phúc. Đình Hiến được xây dựng vào cuối thế kỷ 13, mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê đan xen thời Nguyễn với kiểu kiến trúc chữ đinh, gồm 5 gian tiền tế và 3 gian hậu cung. Một điều thú vị nữa, trong sân chính của khu di tích có cây nhãn tổ có niên đại hơn 300 năm tuổi. Đây là sản vật quý, cũng là linh hồn của Phố Hiến vì nhãn lồng Hưng Yên nức tiếng xa gần với giống nhãn đường phèn, mã lụa, quả to, cùi mọng, hạt nhỏ. Nhà bác học Lê Quý Đôn từng thưởng thức và miêu tả: “Mỗi lần bỏ vào miệng thì tận trong răng lưỡi đã nảy ra vị thơm tựa như nước thánh trời cho”. Nhãn được trồng ở nhiều nơi trên đất nước nhưng bén duyên với mảnh đất Hưng Yên và là đặc sản tiến vua. Loại nhãn cho quả sai trĩu, khi chín cho hương thơm lan tỏa khắp đất trời. Dơi, chim chóc từ mọi nơi bay đến ăn nhãn, vì vậy, người dân phải đan lồng tre để bảo vệ, tên gọi nhãn lồng ra đời từ đấy. Nhưng cũng có cách lý giải khác, khi ta bóc một quả nhãn, thấy cùi nhãn màu trắng đường phèn xếp lồng vào nhau, hương thơm dịu nhẹ, cũng là cách để gọi tên nhãn lồng. Ngày nay, đình, chùa Hiến là điểm tham quan, chiêm bái không thể thiếu của du khách. Về với mảnh đất từng nổi danh: “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”, ta thỏa sức đắm mình trong văn hóa tâm linh, của những truyền thuyết linh thiêng,...

Chùa Hiến thuộc địa phận Phố Hiến Hạ, nay là đường Phố Hiến, phường Hồng Châu, thị xã Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên. Tương truyền chùa được xây dựng từ thời Trần do Tô Hiến Thành, quan đại thần nhà Lý hưng công xây dựng. Chùa Hiến có tên chữ Hán là “Thiên Ứng tự” theo niên hiệu Thiên Ứng của vua Trần Thái Tông (1232-1250). Chùa Hiến còn nổi tiếng có cây nhãn Tổ, chính xác ra tên gọi là cây nhãn tiến, nằm phía trước cửa chùa. Đây là cây nhãn đường phèn có dáng hình đẹp, mã lụa, quả to, cùi dày, hương vị thơm ngon đặc sắc nhất. Mỗi mùa nhãn chín, nhãn thường được chọn hái để dâng đức phật, cúng thần thành hoàng và để quan lại địa phương tiến vua. Thân cây chính đã già cỗi, bọ ruỗng, bị đổ chỉ còn một nhánh được đắp vun gốc, chăm sóc phát triển thành cây “hậu duệ”, hiện diện như một biểu tượng của giống nhãn đặc sản Phố Hiến - Hưng Yên. Đặc biệt, Chùa Hiến có 2 tấm bia đá rất quý, lưu giữ tư liệu lịch sử về quá trình tụ cư của Phố Hiến xưa. Tấm bia thứ nhất “Thiên ứng tự - Tân tự trùng tu kí thạch bi” niên đại Vĩnh Tộ thứ 7 (1625) ghi nhận “Phố Hiến là nơi đô hội tiểu Tràng An của bốn phương”, đây là căn cứ để các nhà nghiên cứu khẳng định sự ra đời của Phố Hiến. Tấm bia thứ hai “Thiên ứng tự - bi ký công đức tùy hỷ” dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 5 (1709) ghi lại Phố Hiến lúc bấy giờ đã...

Chùa Hiến sở hữu một “cụ” nhãn tổ, già dặn và đầy khí chất. Tuy nhiên, theo thời gian, “cụ” cũng có phần “lười” ra trái, chỉ cho một ít mỗi mùa, như thể đang nhắc nhở hậu bối rằng “bớt tham lại, ngắm cảnh là chính nhé con!”

Bên trong chùa, khuôn viên nhỏ nhưng chất lượng: cây trái sum suê, gió mát rười rượi, hương thơm dịu nhẹ, cộng thêm tiếng nước róc rách – combo hoàn hảo để “chill” giữa trưa hè mà không cần bật quạt hay điều hòa.

Nếu muốn khám phá thêm “vương quốc nhãn,” du khách chỉ cần chịu khó “đi bộ thể dục” vài trăm mét, rẽ phải là đến. Các chủ vườn ở đây hiếu khách miễn bàn, sẵn sàng mở cửa mời vào tham quan, chụp hình sống ảo, thậm chí có khi còn được đãi nhãn miễn phí – một trải nghiệm du lịch vừa thư giãn, vừa có thể “lời”...