Năm 1947, thực dân Pháp mở cuộc tấn công quy mô lớn lên Việt Bắc nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt quân chủ lực của ta, trên cơ sở đó phá huỷ căn cứ địa kháng chiến, kết thúc chiến tranh xâm lược Việt Nam một cách nhanh chóng.
Cuộc tấn công của địch được triển khai theo hướng tập trung lực lượng mạnh tiến theo đường số 4 và đường Sông Lô, tạo thành 2 gọng kìm lớn từ phía Đông và phía Tây nhằm kẹp chặt căn cứ địa cách mạng Việt Bắc. Ngày 9 tháng 6 năm 1947, Tướng Salang hạ lệnh: “"Bịt kín biên giới ngăn chặn không cho Việt Minh liên lạc với Trung Quốc. Loại trừ mọi sự chi viện từ ngoài vào. Truy lùng Việt Minh đến tận sào huyệt. Đánh cho tan tác mọi tiềm lực kháng chiến của họ…" (1). Ông ta còn huyênh hoang "Cuộc tấn công Việt Bắc là một đòn quân sự cực mạnh để kết thúc chiến tranh Đông Dương như một cuộc bắn pháo hoa đẹp mắt…" (2).
Xuất phát từ âm mưu và ý đồ chiến lược như vậy, thực dân Pháp đã huy động hơn 2.000 quân tinh nhuệ, 800 xe cơ giới, 40 máy bay, 40 ca nô, tàu chiến tấn công lên Việt Bắc. Gọng kìm phía đông theo đường số 4 do binh đoàn Bôphrê đảm nhiệm. Gọng kìm phía Tây theo đường sông Lô do binh đoàn Commuynan đảm nhiệm. Ngày 15 tháng 10 năm 1947, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị "Phải phá tan cuộc tấn công mùa đông của giặc Pháp". Chỉ thị đã trở thành mệnh lệnh hành động và ý chí quyết tâm chiến đấu của quân và dân ta trên khắp chiến trường Việt Bắc.
Trên mặt trận sông Lô, Ban Chỉ huy các lực lượng khu 10 (bộ đội chủ lực) đã phối hợp với dân quân, du kích các tỉnh Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang tích cực phòng thủ, sẵn sàng chiến đấu.
Với mục tiêu: Diệt gọn toàn bộ cánh quân thủy của địch; Ban Chỉ huy mặt trận đã xây dựng kế hoạch hợp đồng tác chiến chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực gồm pháo binh, bộ binh, công binh….với dân quân, du kích địa phương. Pháo binh mạnh được bố trí tại Chí Đám với phương án tác chiến thí điểm áp dụng chiến thuật mới "đặt gần, bắn thẳng". Đã bố trí trận địa giả ở các xã Hữu Đô, Đại Nghĩa… nhằm nghi binh thu hút hoả lực địch. Nhân dân địa phương các xã nằm dọc ven sông Lô nô nức tham gia đóng góp lương thực, thực phẩm và các phương tiện phục vụ cho trận đánh; đã chuẩn bị trống, mõ, kẻng, thùng khua vang để gây thanh thế cho trận chiến; đặc biệt là nhân dân xã Chí Đám và xã Hữu Đô đã hái quả bưởi đem sơn đen vỏ rồi thả xuống dòng sông Lô giả làm thuỷ lôi hướng luồng tàu địch. Tất cả các đơn vị tham gia trận đánh đều được phân công nhiệm vụ cụ thể và có đủ điều kiện phối hợp để phát huy triệt để mọi khả năng tác chiến, đảm bảo thắng lợi cho trận đánh.
Ngày 24/10/1947 Đoàn tàu địch gồm 5 chiếc, được 6 máy bay yểm trợ từ Tuyên Quang xuôi sông Lô đi ứng cứu cho tàu chở quân từ Hà Nội lên đang bị ta chặn đánh tại Khoan Bộ (Lập Thạch - Vĩnh Phúc). Khi tới Chi Đám (Đoan Hùng) chúng lọt vào trận địa phục kích của ta. Pháo binh và bộ đội chủ lực đã phối hợp cùng dân quân, du kích nổ súng tiêu diệt tàu chiến địch. Sau gần 6 giờ chiến đấu quyết liệt, pháo binh ta đã bắn chìm 2 tàu chiến trọng tải 500 tấn, bắn cháy và bắn bị thương 3 chiếc khác; 350 tên địch cùng một số lớn vũ khí, đạn dược bị tiêu diệt. Ta thu nhiều vũ khí và đồ dùng quân sự. Sau trận đánh lực lượng tiếp tế của địch không còn khả năng tiến thêm nữa, số còn đóng tại Tuyên Quang hoang mang đến cực độ.
Ngày 22/11/1947 địch rút chạy từ Tuyên Quang theo sông Lô về Việt Trì :
Đường sông : Tàu thuỷ và ca nô đi rất chậm.
Đường bộ: Lính bộ binh đi do thám và sục sạo đề phòng bị phục kích.
Trên không: Có máy bay yểm trợ.
Ngày 24 /11/ 1947 tàu chiến địch tới Chí Đám (Đoan Hùng) bị trúng trận địa thuỷ lôi của ta. Tàu chở các sĩ quan của địch bị bắn cháy, hơn 100 tên chết chìm theo tàu. Thuỷ binh địch rối loạn, cố vùng vẫy để thoát được ra khỏi trận địa của ta. Trên đà thắng lợi ta tiếp tục truy kích diệt thêm nhiều lính địch.
Tính tổng cộng trên mặt trận sông Lô - thu đông năm 1947 ta tiêu diệt hơn 1.000 tên địch ; 10 tàu chiến và 01 ca nô; hạ 01 thuỷ phi cơ (máy bay chiến đấu), thu rất nhiều vũ khí, đạn dược và đồ...
Read more
Learn more insights from Wanderboat AI.
