Emir Bayındır Kümbeti — Attraction in Ahlat

İki Kubbe mahallesinde olup 1481 yılında Akkoyunlu Hükümdarı Sultan Yâkub’a karşı isyan ederek verdiği savaşta öldürülen Akkoyunlu Türkmen beylerinden Emîr Bayındır b. Rüstem tarafından yaptırılmıştır. Tamamen kesme taştan inşa edilen mescid dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülüdür. Kuzeyinde biraz batıya kaymış, yine beşik tonozla örtülü fakat daha basık bir hazırlık eyvanı vardır. Mescid, kıble yönündeki kümbet sebebiyle zâviye görünümü arzeden basit bir yapıdır. Hazırlık eyvanının sağında bâninin adıyla inşa tarihini (882/1477-78) veren kitâbe, solunda ise Farsça vakfiye kitâbesi bulunmaktadır. Yan duvarda yer alan beyaz taş üzerine yazılmış “amel-i Baba Can” ibaresinden mimarın adı öğrenilir. Ana mekânı örten beşik tonozun ortasında bir kaburga kemer bulunur. Dışarıya çıkıntı yapan yarım sekizgen mihrap nişi külâhlıdır ve Bursa kemeri biçiminde süslemelere sahiptir. Kesme taş iç mekânda tek süsleme, mihrap nişi çevresindeki zencirek motifli bordürden ibarettir. Mihrabın iki yanında bulunan pencereler sonradan açılmıştır; üst seviyedeki mazgal ışıklıklar ise...

Çevresindeki sekiz kısa sütun sebebiyle halk arasında Parmaklıklı Kümbet adıyla da anılan Bayındır Bey Kümbeti 1481 yılında vefat eden Bayındır Bey için yaptırılmıştır. Bayındır Bey, Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’ın torunu, Rüstem Bey’in oğludur.

Gülcan Acar

Üst tarafta yapıyı çepeçevre dolanan kitabede Bayındır Bey’in 886 Ramazan’ında (Kasım 1481) öldüğü belirtilmiş ve unvanları ile hayatı anlatılmıştır. Bayındır Bey’in ölümü üzerine eşi Şah Selime Hatun tarafından yaptırılan kümbetin mimarının, mescidin yan duvarında kitabesi bulunan Baba Can olduğu düşünülmektedir.

Murat Coruk

Kare kaide üzerinde, cenazelik katının pahlanması ile onikigen gövdeye geçilmiş kesme taştan yapılmıştır.

İçten kubbe örtülü gövdenin üstünde konik bir külâh yer alır. Gövdede geometrik süslemenin hâkim olduğu bordürler, kuşaklar ve nişler taş işçiliğini zenginleştirmektedir.

Dıştaki geometrik ve bitkisel süslemeye paralel olarak yarı açık iç mekânda da özellikle mihrap nişi ve duvarlarda yer alan bezemeler dikkat çekecek...

Bitlis'in Ahlat ilçesinde, Selçuklu Mezarlığı'nın hemen yakınında yer alan Emir Bayındır Kümbeti, görülmesi gereken eşsiz bir tarihi eser. Özellikle mimari detaylarıyla diğer kümbetlerden ayrılan bu yapı, sizi 15. yüzyılın estetik dünyasına götürüyor.

Kümbetin en dikkat çekici özelliği, sekiz bağımsız sütunla çevrili "parmaklıklı" dış galerisi. Bu bölüm, hem yapının mimari zarafetini ortaya koyuyor hem de Van Gölü'nün muhteşem manzarasını seyretme imkanı sunuyor. Adeta bir seyir terası gibi işlev gören bu bölüm, kümbetin halk arasında "Parmaklıklı Kümbet" olarak anılmasına da neden olmuş.

Yapının iç kısmındaki kesme taş işçiliği ve mihrap nişindeki süslemeler de oldukça etkileyici. Kümbetin mimarı olan Baba Can'ın sanatını konuşturduğu bu detaylar, dönemin taş işçiliğinin ne kadar ileri bir seviyede olduğunu gösteriyor.

Eğer Ahlat'ı ziyaret ediyorsanız, Selçuklu Mezarlığı'ndan sonra mutlaka Emir Bayındır Kümbeti'ne de zaman ayırın. Tarihe ve mimariye ilgi duyanlar için kaçırılmaması...