Yazilikaya Acik Hava Tapinagi — Local services in Boğazkale

Hattuşa’nın en etkileyici kutsal mekânı, şehrin biraz dışında yer alan yüksek kayalıklar arasına saklanmış Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı’dır. Dönemin yeni yıl kutlamaları için kullanılan bu açık hava tapınağında, ülkenin önemli tanrı ve tanrıçaları sıra halinde kayaya kabartma olarak işlenmiştir. A ve B odaları olmak üzere iki bölüm halinde gezilebilen Yazılıkaya, görkemli kaya betimlemeleri ile Hitit pantheonunu yansıtmaktadır.

Hitit İmparatorluğu'nun ulusal tapınağı kabul edilen Yazılıkaya'nın, ilk yapım döneminde bir duvarla dış dünyadan soyutlandığı; ikinci evresinin ve Büyük Galeri'deki kabartmaların III. Hattuşili; Büyük Galeri'deki Tudhaliya kabartması, Küçük Galeri ve tapınağın üçüncü evresinin IV. Tudhaliya zamanında yapıldığı düşünülmektedir.

Günümüzde Yazılıkaya olarak adlandırılan Hitit İmparatorluğu’nun ulusal tapınağı, Hattuşaş (Boğazköy)’ın 2 kilometre kuzeydoğusunda yer alır. Doğal kaya üzerine yapılmış bir açık hava tapınağıdır. Bu kült alanının önüne sonradan inşa edilmiş tapınak yapıları üç farklı döneme aittir. İlk dönemde, kaya tapınağını dış dünyadan soyutlayan bir kuşatma duvarı yapılmış; ikinci evrede anıtsal giriş yapısı ile birlikte Hitit geleneğinde bir tapınak eklenmiş; üçüncü dönemde, ana yapının doğu kanadı, Küçük Galeri'nin önünde daha kullanışlı bir girişe dönüştürülmüştür.

A Odası'nın ilk figürleri olan on iki yeraltı tanrısı kabartmasında, arka duvarındaki ana konu Tanrı Teşup ile Tanrıça Hepat’ın karşılaşmasıdır.

Hava Tanrısı Teşup figürü iki dağ tanrısının üzerinde durmaktadır ve elinde büyük bir topuz bulunmaktadır. Hava Tanrısının arkasında olasılıkla Hatti ülkesinin hava tanrısı ile tanrı Kumarbi görülmektedir. Güneş Tanrıçası Hepat, pileli uzun elbisesi ve yüksek başlığı ile görülür. Tanrıça dört dağ kütlesine basan bir yaban kedisinin üzerinde durmaktadır.

Tanrıça figürlerinin sonunda, ana sahnenin karşısında bu açık hava tapınağının en büyük figürü IV. Tuthaliya bulunmaktadır.

B Odası, 18 etre uzunluğunda dar bir odadır. Giriş dar bir geçitten sağlanmaktadır. Girişin iki yanında görülen kanatlı ve aslan başlı iki demon kabartması, girişi korumak istercesine kaldırdıkları elleriyle betimlenmişlerdir. Oniki yeraltı tanrısı kabartmaları B Odası’nda da görülmektedir.

Hattuşaş’taki tapınakta, Fırtına Tanrısı’nın heykeli önünde kapalı mekânlarda yapılan dinî törenler, Yazılıkaya’da açık havada, hemen tüm Hitit panteonunu tasvir eden kabartmaların önünde yapılmıştır. Büyük Galeri'nin batı duvarı tanrıların, doğu duvarı ise Tanrıçaların kabartmaları ile süslenmiştir. Bununla birlikte, Tanrılar arasında üç Tanrıça, Tanrıçalar arasında bir Tanrı kabartmasına yer verilmiştir. Tanrı ve Tanrıça sıralarının birleştiği kuzey duvar ana Tanrı ve Tanrıçalara ayrılmıştır. Batıdan başlayarak, iki tepe üzerinde Hattuşaş Hava Tanrısı yer alır; başlığının ön kısmında altı boynuz bulunur. Yanındaki Cennetin Hava Tanrısı (Hatti Hava Tanrısı), yüceltilmiş iki dağ olarak sembolize edilmiş Nanni ve Hazzi üzerinde kutsal boğaları olan Serri ve Hurri'den (gece ve gündüz) biriyle birlikte hiyerarşide en yüksekte gösterilmiştir. Bu nedenle başlığı da diğer tanrılardan farklı olarak önde ve arkada altı boynuz, arada beş tanrı ideogramı (yarım elipsler) ile bezelidir. Yanında, Cennetin Hava Tanrısı’nın eşi olan Arinna Güneş Tanrıçası panter üzerinde “Hepatu” adıyla tasvir edilmiştir. Diğer tanrıçalardan daha uzun bir başlığı vardır. Genellikle annesi ile birlikte gösterilen yanındaki oğlu Tanrı Şarruma da panter üzerindedir, omuzu üzerinde duran uzun saplı bir balta taşır ve başlığı, Hattuşaş’ın Hava Tanrısı gibi yalnız önde altı boynuzludur. Galerideki tüm Tanrı ve Tanrıçaların başları üzerinde hiyeroglifle adları yazılıdır.

Yazılıkaya, Büyük Galeri, batıdaki tanrı kabartmaları ile aralarındaki üç tanrıça kabartması.

Başları üzerinde hiyeroglifleri görülen Tanrılar arasında, toprak simgesi üzerinde duran ve göğü taşıyan iki boğa adama da yer verilmiştir. Tanrılar arasında Cennetin Güneş Tanrısı, Ay Tanrısı, Mezopotamya Su Tanrısı, Başak Tanrısı, Hitit ve Hatti Fırtına...

Yazılıkaya

Site archéologique hittite, situé dans la région d'Ankara, en Turquie

Langue

Télécharger le PDF

Suivre

Modifier

Yazılıkaya La Chambre A de YazilikayaLocalisationPays TurquieProvinceÇorumDistrictBoğazkaleCoordonnées40° 01′ 31″ nord, 34° 37′ 58″ est

Géolocalisation sur la carte : Turquie





Yazılıkaya

modifier 

Yazılıkaya est un site archéologique hittite situé en Turquie, dans la région d'Ankara. En turc, son nom signifie « rocher inscrit ». Il se trouve à deux kilomètres au nord-est de Hattusha, la capitale du royaume hittite. Il a été fouillé en même temps que la capitale. Lieu de culte très ancien, il a été réaménagé au xiiie siècle av. J.-C. sous les règnes de Hattushili III et de son fils Tudhaliya IV.

Fonctionmodifier

Bas-relief représentant les douze dieux du monde souterrain, Chambre B

La fonction de ce lieu de culte reste inconnue. Selon Kurt Bittel, il s'agit d'un lieu dédié au culte funéraire, du fait de la présence d'un pseudo-Nergal dans la Chambre B (les douze dieux de cette salle seraient dans ce cas des divinités chtoniennes). D'autres discutent aussi pour savoir si Yazılıkaya était associé au grand temple de Hattusha où s'il s'agissait d'un lieu de culte à part entière (dans ce cas, les reliefs sculptés auraient la même fonction que la statue de la divinité se trouvant dans son temple).

D'autres encore (notamment Emmanuel Laroche) ont vu dans ce site l'exemple de la forte influence culturelle hourrite sur le royaume hittite tardif. Les dieux du panthéon hourrite (Teshub, Hebat et Sharruma en premier lieu) sont assimilés aux divinités traditionnelles hittites, et on a relevé des ressemblances entre le cérémonial représenté par les reliefs sculptés et le cérémonial hourrite. Le nom des dieux écrit sur les reliefs étant celui que leur donnent les Hourrites. La reine Puduhepa, femme de Hattushili III et mère de Tudhaliya IV, forte personnalité de cette époque, était d'ailleurs originaire du Kizzuwatna, pays à la fois hourritophone et louvitophone. Tudhaliya IV joua le rôle principal dans le réaménagement du sanctuaire comme le prouve sa présence dans les reliefs. Il fut un réformateur liturgique, réhabilita d'anciennes fêtes, et en créa de nouvelles. Il institutionnalisa aussi le syncrétisme religieux, en assimilant « officiellement » les divinités hittites avec les étrangères, surtout hourrites, ce dont ce sanctuaire est l'exemple.

Une autre interprétation a proposé que les bas-reliefs du sanctuaire représentent un calendrier, les dieux sculptés étant organisés en groupes représentant les jours, les mois lunaires et les années...

Hattuşa gezimin en büyüleyici duraklarından biri de Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı oldu. Şehrin hemen dışında, kayaların arasına gizlenmiş bu kutsal alan, Hititlerin dini hayatının en canlı izlerini taşıyor.

🌄 İlk İzlenim

Tapınağa adım attığım anda kendimi devasa kaya duvarlarının arasında buldum. Kayalara işlenmiş yüzlerce figür, sanki binlerce yıl öncesinden gözlerime bakıyordu. Burada hava bile farklı; sessizlik içinde adeta tanrıların nefesi dolaşıyor.

🗿 Kabartmaların Dili • Kaya duvarlarında tanrı ve tanrıçaların uzun geçit töreni betimlenmiş. Her biri tek sıra halinde yan yana dizilmiş. • Bir yanda Fırtına Tanrısı Teşup, diğer yanda Güneş Tanrıçası Hepat ve onların çocukları. Tanrıların başında boynuzlu başlıklar var, güçlerini simgeliyor. • En etkileyici sahnelerden biri, tanrı ve tanrıçaların birbirine doğru yürüdüğü ve sonunda karşılaştıkları sahne. Bu, gök ile yerin buluşması gibi.

📜 Tarihsel Önemi • Yazılıkaya, Hititlerin yeni yıl törenlerinin yapıldığı yerdi. Burada hem dini hem de astronomik ritüeller gerçekleşirdi. • Bu kaya tapınağı aynı zamanda Hitit panteonunun resimli bir kataloğu gibidir. “Bin Tanrılı Halk” sözünün en somut örneğini burada görüyorsunuz. • Kabartmaların yönleri ve dizilişleri, bazı araştırmacılara göre takvimsel düzeni de temsil ediyor. Yani bu tapınak aynı zamanda bir tür güneş-ay takvimi olabilir.

✨ Benim Hissettiklerim

Burada yürürken gerçekten büyülendim. Figürlerin önünden geçerken, kendimi binlerce yıl önce yapılan bir törende hissettim. Tanrılar sanki hâlâ orada, sessizce izliyor gibiydi. Hele kayaların gölgesinde, güneş ışıkları kabartmaların üzerine düştüğünde ortaya çıkan görüntü tarifsizdi.

⸻

📌 İlginç Notlar • Tapınakta iki ana mekân var: Oda A ve daha gizemli olan Oda B. Oda B’de yeraltı tanrıları betimlenmiş. Burası ölüler dünyasıyla bağlantılı kutsal bir alan olarak görülüyor. • En dikkat çekici figürlerden biri de Kral IV. Tuthaliya’nın tanrıların arasında tasvir edilmiş olması. Bu, kralın tanrılarla eşdeğer bir konuma yükseldiğini gösteriyor. • Yazılıkaya’daki kabartmalar, Hitit sanatının zirvesi sayılıyor.

⸻

✨ Son Söz

Yazılıkaya benim için yalnızca bir tapınak değil, tanrıların açıkhava sarayı gibi. Burada gökyüzü, taşlar ve tanrıların kabartmaları birleşiyor. Hititlerin dünyasını, inancını ve hayal gücünü en saf haliyle burada...