Chùa Dạm — Local services in Bắc Ninh

Chùa Dạm 大林寺 Đại Lãm Pagoda Bac Ninh Province The pagoda has the Chinese name "Dai Lam Tu" (locals call it Chua Ca, and by many other names: Ba Tam Pagoda, Tram Gian Pagoda, Cao Pagoda,...) located on Dam mountain range (Dai Lam Son), in Nam Son commune, Que Vo district, Bac Ninh province. Old history books say: “In the first year of Quang Huu (1085), Queen Mother Y Lan went to a place with beautiful mountains and rivers, and wanted to build a tower there. In the second year of Quang Huu (1086), King Ly Nhan Tong ordered the construction of a pagoda on the mountain. The pagoda was of the type of "National pagoda" (national pagoda, royal pagoda) because it was built by the Ly Dynasty on a large scale, over 8 consecutive years. In 1094, the pagoda was completed, the king visited, and gave the pagoda the Chinese name "Canh Long Dong Khanh". In 1105, he continued to build 3 more massive towers. Later, King Ly Nhan Tong, King Tran Nhan Tong, scholar Le Quy Don..., all visited the pagoda and left valuable poems praising the pagoda. This leading national pagoda in the Ly Dynasty, through the turbulent times (especially during the resistance war against the French), was almost completely destroyed. But the remains are still clear the massiveness from ancient times, with 4 levels of foundation built into steps (stone embankments, 1.5m high) with a large construction area (120m X 70m) gradually rising along the mountainside. Legend has it that hundreds of ancient pagodas were built on a 4-level stone platform, with so many doors that just closing the pagoda in the afternoon, it took until the night (when the moon rises on the 18th lunar day) to be completed. Among the remaining relics, and becoming treasures of the ancient Dam pagoda, which is more than 900 years old along with the pagoda, with a stone pillar, or lotus pedestal... carved with dragons (believed to be Linga statues) tall, heavy, and beautifully and preciously sculpted. In addition, there are also stone stele pedestals, column pedestals, stone column bases, and many terracotta works of art. The current pagoda was newly built on the old foundation. In front of the pagoda, there is a stone stele dating from the 16th century, high 1.5m; 1m wide, placed on the back of a turtle. Dam Pagoda Festival, opened on the 8th of September (Lunar calendar) with many rituals and rich folk games, is one of the few traditional autumn festivals (predating the spring festival) that is still...

Chùa Dạm Bắc Ninh dựa vào núi Dạm, nhìn về phía sông Đuống, ngày xưa thuộc xã Lãm Sơn Trung, tổng Lãm Sơn Nam, huyện Quế Dương, nay là xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh, là đại danh lam từ thời Lý và là một di tích quan trọng của tỉnh Bắc Ninh ngày nay với lịch sử gần 1.000 năm. Theo thư tịch, sử sách để lại thì vào năm Quảng Hựu thứ nhất (1085), Nguyên phi Ỷ Lan khi dạo chơi Đại Lãm Sơn có ý định xây chùa tại đây.

Năm 1086, triều đình nhà Lý ra lệnh xây dựng chùa Dạm Bắc Ninh. Năm sau, 1087, vua Lý Nhân Tông đến thăm ngôi chùa đang xây, mở tiệc chiêu đãi và đã làm bài thơ “Lãm Sơn dạ yến”. Sau mười năm xây dựng, năm 1097 chùa Dạm mới hoàn thành, được vua ban tên chùa là Cảnh Long Đồng Khánh, ban 300 mẫu ruộng tự điền (ruộng thuộc nhà chùa) để chùa có hoa lợi hương khói và bảy gia đình ở mé dưới núi được giao việc chuyên đóng – mở cửa chùa. Năm 1105, Chùa Dạm Bắc Ninh lại xây ba tháp đá ở chùa Lãm Sơn. Trong thời gian dài sau đó chùa luôn được sự chiếu cố đặc biệt của triều đình, nên chùa càng được gia công mở mang quy mô. Vua Trần Nhân Tông từng đến thăm, ca ngợi thành thơ về bức tranh kiến trúc kế tiếp mười hai lớp này.

Theo nhân dân địa phương, vào những năm 1946-1947, quân đội thực dân Pháp về đây đóng bốt, nhân dân địa phương đã đốt chùa để tiêu thổ kháng chiến. Các lão làng bây giờ vẫn còn nhớ: “Ngôi chùa cháy trong mấy ngày mới hết. Đêm chùa cháy có một trận phong ba nổi lên cuốn bụi khói mịt mù, dân làng kinh hãi bảo nhau sau này nhất quyết phải dựng trả lại chùa để không đắc tội với thần linh. Khi phá chùa, tượng mẫu Nguyên phi Ỷ Lan và tượng vua Lý Nhân Tông được gửi vào chùa Hàm Long gần đó nên mới giữ được đến ngày nay. Toàn bộ di vật, cổ vật đã mất hết nên người dân coi hai pho tượng cổ đó là bảo vật.

Hiện tại 100 gian chùa Dạm Bắc Ninh xưa giờ được thay bằng ba gian điện nhỏ thờ thần Phật (ở nền cấp thứ ba) và ba gian đền (ở nền cấp thứ tư) thờ hai cổ vật còn sót lại là tượng Nguyên phi Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông. Cả chùa và đền mới đều được xây dựng từ năm 1996, do nhân dân địa phương đóng góp.

Ngày mùng 8 tháng 9 (âm lịch) là ngày lễ hội chùa Dạm. Vào ngày này, các làng quanh Chùa Dạm Bắc Ninh tưng bừng mở hội và có tục rước kiệu Thành Hoàng làng lên chùa Dạm yết kiến Thánh Mẫu (hay vua bà Nguyên Phi ỷ Lan). Đám rước kiệu Thánh của các làng có đầy đủ cờ, kiệu, tàn, lọng, siêu đao, bát bửu, trống, chiêng. Khi kiệu các làng lên đến chùa, trong chùa Dạm Bắc Ninh quan viên tế lễ Thánh Mẫu và mâm tế bao giờ cũng phải có bánh chưng, bánh dày mỗi loại 10 chiếc; ngoài sân chùa diễn ra các trò chơi dân gian: tuồng, chèo, đu cây, vật, đi cà kheo, cờ người, cờ tướng, thi dệt vải, thi nấu cơm thu hút đông đảo nhân dân địa phương và khách thập phương về trẩy...

Chùa Dạm, hay chùa Rạm, tên chữ là Đại Lãm Thần Quang tự, hay còn gọi là chùa Bà Tấm, chùa Cao. Năm 1086, triều đình nhà Lý ra lệnh xây dựng chùa. Năm sau, 1087, vua Lý Nhân Tông đến thăm ngôi chùa đang xây, mở tiệc, làm thơ "Lãm Sơn dạ yến". Sau mười năm xây dựng, năm 1094 chùa Dạm mới hoàn thành, được vua ban tên chùa là Cảnh Long Đồng Khánh, ban 300 mẫu ruộng tự điền (ruộng thuộc nhà chùa) để chùa có hoa lợi hương khói và bảy gia đình ở mé dưới núi được giao việc chuyên đóng - mở cửa chùa. Năm 1105, lại xây ba tháp đá ở chùa Lãm Sơn.

Trong thời gian dài sau đó chùa luôn được sự chiếu cố đặc biệt của triều đình, nên chùa càng được gia công mở mang quy mô. Vua Trần Nhân Tông từng đến thăm, ca ngợi thành thơ về bức tranh kiến trúc kế tiếp mười hai lớp này. Theo nhân dân địa phương, vào những năm 1946-1947, quân đội thực dân Pháp về đây đóng bốt, nhân dân địa phương đã đốt chùa để tiêu thổ kháng chiến. Các lão làng bây giờ vẫn còn nhớ: "Ngôi chùa cháy trong mấy ngày mới hết. Đêm chùa cháy có một trận phong ba nổi lên cuốn bụi khói mịt mù, dân làng kinh hãi bảo nhau sau này nhất quyết phải dựng trả lại chùa để không đắc tội với thần linh. Khi phá chùa, tượng mẫu Nguyên phi Ỷ Lan và tượng vua Lý Nhân Tông được gửi vào chùa Hàm Long gần đó nên mới giữ được đến ngày nay. Toàn bộ di vật, cổ vật đã mất hết nên người dân coi hai pho tượng cổ đó là bảo vật

Tuy nhiên từ đó đến năm 2008, chùa chưa một lần được trùng tu theo đúng hình hài xưa. Hiện tại 100 gian xưa giờ được thay bằng ba gian điện nhỏ thờ thần Phật (ở nền cấp thứ ba) và ba gian đền (ở nền cấp thứ tư) thờ hai cổ vật còn sót lại là tượng Nguyên phi Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông. Cả chùa và đền mới đều được xây dựng từ năm 1996, do nhân dân địa phương đóng góp.

Về sự bề thế của chùa Dạm, dân gian đã lưu truyền qua câu ca:

"Mười rằm trăng náu, mười sáu trăng treo, mười bảy phẩy giường chiếu, mười tám đóng cửa chùa Dạm mười chín bịn rịn hai mươi giấc tốt hai mốt nửa đêm..." Đây là những thời điểm trăng mọc (trăng lên). "Mười tám đóng cửa chùa Dạm" có nghĩa là ngày mười tám trăng lên vào lúc đóng cửa chùa Dạm.

Lễ hội của chùa Dạm vào ngày mùng 8 tháng 9 (âm lịch), các làng quanh chùa Dạm tưng bừng mở hội và có tục rước kiệu thành hoàng làng lên chùa Dạm yết kiến Thánh Mẫu (hay...