Xa Tac Temple — Local services in Móng Cái City

Di Tích Lịch Sử Đền Xã Tắc: Nơi Thờ Hưng Nhượng Đại Vương và Cao Sơn Đại Vương

1. Giới Thiệu Chung Đền Xã Tắc, tọa lạc tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, là một di tích lịch sử và văn hóa quan trọng của Việt Nam. Đền được xây dựng từ thời nhà Trần (thế kỷ XIII - XIV), ban đầu nằm bên bờ sông Thác Mang, sau được di dời đến khu vực Xoáy Nguồn do ảnh hưởng của thiên tai và chiến tranh. Đền không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng của người Việt, đặc biệt là tại vùng biên giới phía Bắc.

2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Thời Nhà Trần: Đền Xã Tắc được xây dựng để thờ thần Xã Tắc Đại Vương, Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, và Cao Sơn Đại Vương. Đây là những vị thần và anh hùng có công bảo vệ đất nước và phát triển văn hóa. Thế Kỷ XX: Đền bị hư hại nặng do bão lũ và chiến tranh biên giới năm 1979. Sau đó, đền được phục hồi nhiều lần, đặc biệt là vào năm 2009 với quy mô lớn hơn, trở thành di tích cấp quốc gia vào năm 2020.

3. Ý Nghĩa Lịch Sử và Văn Hóa Thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng: Ông là con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, một nhân vật lịch sử nổi tiếng thời nhà Trần. Hưng Nhượng Đại Vương được tôn thờ như một vị thần bảo vệ biên cương và là biểu tượng của lòng yêu nước. Thờ Cao Sơn Đại Vương: Vị thần này tượng trưng cho văn hóa và sự phồn thịnh của nước Đại Việt. Sự hiện diện của Cao Sơn Đại Vương trong đền Xã Tắc thể hiện sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian và lịch sử dân tộc.

4. Kiến Trúc và Nghi Lễ Kiến Trúc: Đền được xây dựng theo kiểu chữ "Công", gồm ba tòa: tiền đường, trung đường, và hậu cung. Vật liệu chính là gỗ lim và ngói vảy rồng, thể hiện sự tinh xảo trong nghệ thuật chạm khắc truyền thống. Nghi Lễ: Hàng năm, đền tổ chức lễ hội vào ngày 2 và 3 tháng 3 âm lịch, bao gồm các nghi thức như lễ cấp thủy, lễ mộc dục, và lễ tế Xã Tắc. Những nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn khẳng định chủ quyền lãnh thổ và tinh thần dân tộc.

5. Vai Trò Trong Lịch Sử Việt Nam Đền Xã Tắc không chỉ là nơi thờ tự mà còn là "cột mốc văn hóa" nơi địa đầu Tổ quốc. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đền vẫn đứng vững như một biểu tượng của sự bền vững và lòng tự hào dân tộc. Năm 2020, đền được công nhận là di tích cấp quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa của nó.

Kết Luận Đền Xã Tắc là một di tích lịch sử quan trọng, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa và tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam. Việc thờ Hưng Nhượng Đại Vương và Cao Sơn Đại Vương không chỉ thể hiện lòng biết ơn với các bậc tiền nhân mà còn là lời nhắc nhở về tinh thần bảo vệ và phát triển đất nước. Đền Xã Tắc mãi mãi là biểu tượng linh thiêng, gắn liền với lịch sử và văn...

Đền Xã Tắc trước kia còn có tên là “Đàn miếu Xã Tắc Đại vương” (Nơi lập đàn để tế long thần thổ địa của bản thôn). Theo Hồ sơ khoa học xếp hạng di tích, Đền được xây dựng vào khoảng cuối thế kỉ XIII, đầu thế kỷ thứ XIV dưới thời nhà Trần để thờ thần Xã Tắc – Bản cảnh thành hoàng của châu Móng Cái xưa; Tại đây còn phối thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, Long thần thổ địa của bản thôn và các vị tiên công của những dòng họ đã có công đến khai khẩn vùng đất này.

Theo lời kể của các cụ cao niên sống quanh khu vực này, trước kia, Đền Xã Tắc được xây dựng tại mép sông Thác Mang với quy mô khá lớn. Đầu thế kỷ XX, trong một lần bão lớn, Đền bị sạt lở và được nhân dân di chuyển vào trong khu vực Xoáy nguồn với quy mô nhỏ hơn trước. Do vậy, Đền còn có tên khác là Miếu Xoáy Nguồn. Trải qua những biến đổi thăng trầm của thời gian, đến nay, đền đã được trùng tu nhiều lần, lần trùng tu lớn nhất là vào năm Kỷ Mão 1879. Trong cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979, đền bị phá hủy, chỉ còn lại một vài tấm bia và nền móng cũ. Sau năm 1989, đền được phục hồi lại với quy mô nhỏ. Để đáp ứng mong mỏi của quần chúng nhân dân dân muốn có một cơ sở thờ tự khang trang, quy mô, năm 2009, đền Xã Tắc đã được UBND tỉnh Quảng Ninh ra Quyết định cho phép phục hồi và giao cho UBND thành phố Móng Cái làm chủ đầu tư giai đoạn I và BTS Giáo hội phật giáo tỉnh Quảng Ninh làm chủ đầu tư giai đoạn II, triển khai dự án bằng nguồn vốn xã hội hóa.

Đền Xã Tắc ngày nay được xây dựng theo hướng Nam, trên một khu đất cao, thoáng mát với diện tích khuôn viên khoảng 20.000m2 , phía Đông giáp sông Ka Long, ba mặt còn lại giáp với khu vực đất thuê của công ty liên doanh khách sạn Hồng Vận. Ngôi đền chính có diện tích 308 m2, được xây dựng theo kiểu chữ “công”. Đền được xây dựng chủ yếu bằng gỗ lim, mái lợp ngói vảy rồng, tường xây gạch. Đền được xây hai tầng tám mái với những họa tiết hoa văn chạm trổ truyền thống, tinh xảo, mái lợp ngói mũi hài. Hiện nay tại Đền Xã Tắc vẫn còn lưu giữ được ba tấm bia cổ có niên đại từ những năm 1879, trên đó có ghi danh những người đã góp công, góp của để Trùng tu, xây dựng lại đền.

Với người dân sống trên địa bàn, đền Xã Tắc từ lâu đã trở thành một chốn linh thiêng để họ gửi gắm những tâm tư, nguyện vọng rất đỗi đời thường của mình. Dần dần, ngôi đền không chỉ mang ý nghĩa là một cơ sở thờ tự, một nơi thể hiện văn hóa, tín ngưỡng của người Việt mà nó còn chứa đựng một ý nghĩa văn hóa to lớn hơn. Lệ tế Xã tắc đã vượt ra khỏi phạm vi thờ thần của một làng, hay một khu vực và trở thành ngôi đền thờ của thần non sông, đất nước đúng như ý nghĩa của cụm từ...

Đền Xã Tắc được xây dựng vào cuối thế kỷ XIII, đầu thế kỷ XIV để thờ thần Xã Tắc Sơn Hà (vị thần đất nước) và là nơi ranh giới phân định đường biên giới với nước bạn Trung Quốc, đây là nơi khẳng định chủ quyền đất nước. Tương truyền, ngôi đền chỉ là một am cỏ nhỏ ở sát mép Thác Mang, trên dòng sông Ka Long. Vào khoảng đầu thế kỷ XX, trong một trận bão lớn, ngôi đền bị sạt lở, bát nhang, ban thờ trôi dạt vào một gò đất cao người địa phương gọi khu vực ấy là Xoáy Nguồn. Và tại vị trí này người dân đã xây dựng lại ngôi đền bằng gạch đất nung, mái lợp ngói âm dương loại vật liệu xây dựng phổ biến ở vùng Đông Bắc thời đó.

Trải qua biết bao thăng trầm biến đổi của thời gian, ngôi đền đã được trùng tu nhiều lần và lần trùng tu lớn nhất là vào năm Kỷ Mão (1879). Trong cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979, ngôi đền bị phá hủy, chỉ còn lại một vài tấm bia và nền móng cũ. Sau năm 1989, đền được phục hồi lại nhưng với quy mô nhỏ hơn đền cũ. Ngôi đền Xã Tắc được trùng tu gần đây nhất là vào năm 2009, trên diện tích khoảng 20.000m2, bao gồm đền chính và một số khu phụ cận khác. Khu chính đền có diện tích 308m2, gồm tòa tiền đường với ba gian hai chái, hai gian chung đường và ba gian hậu cung. Đền được xây dựng chủ yếu bằng gỗ lim, mái lợp ngói vảy rồng, tường xây gạch. Đền hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như các bức hoành phi, câu đối và một số tấm bia đá v.v…

Đền Xã Tắc thờ Tam vị Thánh, gồm: Xã Tắc Đại vương (Thần chủ của đất đai quốc gia xã tắc), Cao Sơn Đại vương (Thần chủ về văn hóa nước Đại Việt) và Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng (Anh hùng dân tộc thời nhà Trần). Cả 3 pho tượng đều được đúc bằng đồng nguyên khối. Tượng Xã Tắc Đại vương được đặt ở chính điện có chiều cao 2,2m, tượng Cao Sơn Đại vương và Hưng Nhượng Đại vương được đặt hai bên và cùng có chiều cao 1,8m. Bên cạnh đó là các công trình phụ trợ quanh đền bao gồm: Cổng nghi môn ngoại, cổng nghi môn nội, nhà Tả vu - Hữu vu; lầu chuông, lầu trống, bình phong bằng đá, miếu thờ thần linh…

Lễ hội đền Xã Tắc được phục dựng gồm các khóa lễ: Lễ cấp thủy; lễ mộc dục; lễ nghinh thần; lễ an vị tượng; lễ tế Xã Tắc; dâng lễ vật của nhân dân địa phương; thả thuyền giấy, đèn hoa đăng trên sông Ka Long….

Ngày 4/11/2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3238/QĐ-BVHTTDL về việc xếp hạng Di tích cấp Quốc gia đối với Di tích lịch sử đền Xã Tắc (phường Ka Long, TP Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh). Trước đó, năm 2005, đền Xã Tắc đã được UBND Tỉnh Quảng Ninh xếp hạng Di tích lịch...