Shree Rup Narayan Mandir Diveagar — Attraction in Maharashtra

Shri Rupnarayan Temple

Early history of idols:- A.D. Between 800 and 1265, the region was ruled by the North Konkan branch of the Shilaharas. This idol of Rupnarayana is carved out of greenish black marble from Madhumala forest. The idol's nose, hands and chakras are broken and in this context, stories say that when the Firangis (mostly Portuguese) tried to take away the idol, the devotees of the place arrested them. Breaking this opposition, he mounted this idol on a ship, but as the ship got lost in the sea, this idol was installed in its original position. Diveagar village has an ancient history. A copper plate from 5th Shataka has been found here. Dipakgar in the copperplate of Shilaharnrupati Mummuniraj, while in the earliest copperplate in Marathi (Ske 982 Sharvari Samvatsar Margashirsha Poornima Friday 10 November 1060) | Div Agar is mentioned as Div. The village was destroyed due to frequent attacks by Arabs and Portuguese under Muslim rule.

Management of Shri Rupnarayan Temple:- • A.D. It is mentioned that Ramabai, wife of Shri Madhavrao Peshwa, visited this temple in 1772. This temple has been worshiped for years since Peshwa. Later it was closed. Having no source of income, the following dignitaries maintained this temple at their own expense done. •A.D. Till 1930, the priest of Shri Baba Joshi at Borli Panchatan worshiped the idol. • A.D. 1930 to 1936 ca. Ramakrishna Sheth Gandre worshiping. •A.D. 1936 to 1969 ca. Gopal Keshav worshiped Sahastrabuddha. • A.D. From 1969 to 1992 Shri. Mahadev Anna Sahasrabuddha worshiped. •A.D. 1992 to 2006 approx. Vishwanath Balkrishna Avalskar and Anna Avalskar performed puja. This temple was renovated in the year 1960. It was done on the initiative of Avalskar and Anna Avalskar. •A.D. He himself looked after the maintenance of this temple from 1958 to 2006.

Beauty spots of idols:- Capricorn coils in ears, Kamalanayan netra, nasal gaze, bhautuke (pearl) garland around the neck, yajnopavit, kalamchunidar cloth around the waist, waist belt, gold bangles around the wrists, pochi around the neck, the ornament is bent down because it is loose. Bandages in the ganda, rings in all the fingers of the hands, many golden pearl ornaments around the waist adorn the waist. The sheer material that hangs down from the mid-waist is amazing. Easy to hold in hand. The fingers are free. Even the finger nails look perfect. The panjas in the legs add to the beauty. This ornate sculpture of Lavanyakhani, a smooth border of greenish-black stone, had reached such a height even in those days, that gives an idea. An elephant is a symbol of glory. A lion is a symbol of prowess. Here prowess is shown to be superior to glory. So the lion has raised its claws on the elephant's trunk. As the order of weapons in the hand changes, Vishnu takes 24 forms. This is Kesava's meditation and Sundararayana is Hari's meditation. Why is this idol called Rupnarayan - Apart from the amazing form of the idol, 10 avatars of Vishnu are carved on this idol so it is Rupnarayan. A camel flower cup crown on the head and Kaustubha symbol on it and a tiger face are a sign that the idol is of South Indian style. Ornate kaybandhan and kirtimukh are on the waist belt. A hairline is peeking out from the cupped crown.

Hours: Sunday 6 am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Monday 6 am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Tuesday 6 am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Wednesday 6am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Thursday 6 am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Friday 6 am-1 pm, 4:30-7:30 pm

Saturday 6 am-1 pm,...

Roopnarayan Temple is located near Diveagar beach in Konkan region of Maharashtra. It is a very old mandir or temple which dates back 13th century built and reigned under Shilahar Dynasty. The old temple is in ruins and in its place close a new temple is built which is made of red laterite stone or Chira stone which is widely used in Raigad Ratnagiri region of Konkan. The temple is very beautiful and looks like Rajasthani style of creation with a stone step well on its side. The temple complex is small but in a very beautiful place amidst dense trees and sea closeby.

The temple complex consist of two big temples, a ruin old temple, a step well and a pillar for lighting diyas. The temple holds the deity of Lord Vishnu. The idol is carved in black marble or black sangamravari rock. The beautifully carved rock has Vishnu holding lotus, chakra, weapon and a shell having a dashavatar (10 avatars). Rupnarayan Mandir and Swarna Ganesh Mandir (Golden Ganesh Temple) are nearby to each other.

The beautiful idol was about to be stolen by Portuguese where in the locals of Diveagar fought back and successfully...

श्री. रूपनारायण मंदिर दिवेआगर, ता. श्रीवर्धन, जि.रायगड

संकलन - सुधीर लिमये पेण

दिवेआगरच्या सागर किनाऱ्यावर नितांत सुंदर केवड्याच्या बनात आणि माडापोफळ्यांच्या दाटीत एक साधेसुधे पटकन लक्ष वेधले न जाणारे हे श्री. रूपनारायणांचे मंदिर आहे.

इ.स. सनाच्या नवव्या शतकापासून तेराव्या शतकापर्यंत येथे उत्तर शिलाहारांचे राज्य होते. बहुदा त्याच काळात या रूपनारायणाच्या मूर्तीची घडण केली गेली असावी असा तज्ञांचा अंदाज आहे. त्या काळात या प्रदेशात शांतता-सुव्यवस्था आणि उत्तम प्रशासन होते. या कलाप्रेमी शिलाहार नृपतीने कला अविष्कारांना नेहमीच उत्तेजन दिले होते.

दीड मीटर उंचीची आणि शिल्प सौंदर्याचा अद्भुत अविष्कार असणारी ही मूर्ती कोकण भूषणच मानायला हवी. अत्यंत रेखीव, सुबक, प्रमाणबद्ध आणि नाजूक कलाकुसर असणारी ही प्राचीन शिल्पश्रीमंती त्याच तोलामोलाने जपली जायला हवी. नेमके तेच होत नाही हे दुर्दैव आहे.

ही मूर्ती नारायणाची मानायची तर शपगच (शंख - उजवा हात खालचा, पद्म - उजवा हात वरचा, गदा - डावा हात वरचा व चक्र - डावा हात खालचा ) हा आयुधक्रम असायला हवा होता. अर्थात मूर्तिशास्त्रानुसार मूर्ती प्रकार ठरवणे व त्याप्रमाणे ओळखणे, येथे पाळले गेलेले दिसत नाही. म्हणून ही कलाकृती रूपनारायण या नावाने ओळखली जाते.

माथ्यावर कीर्तीमुख आणि मौतिक माळांनी अलंकृत असा करंडक मुकुट आहे. कानात मकरकुंडले आहेत. खांद्यावर रुळणाऱ्या केसांच्या बटा आहेत. गळ्यात सुबक माळा आणि त्यात जडावलेला तेजस्वी कौस्तुभमणी कुठून दिसतो आहे. डाव्या स्कंधावरून रुळणारे यज्ञोपवीत ठसठशीत दिसते आहे. कमरेवर अतिशय तलम असे अधोवस्त्र आहे. कमरपट्ट्याच्या वेलबुट्टीत कीर्तीमुखे कोरलेली आहेत. पायात वाळे किंवा पैजण शोभत आहेत. मूर्तीच्या चेहऱ्यावरचे अष्टसात्विक भाव आणि प्रसन्न सुस्मित ठेवण वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. मूर्तीच्या डाव्या खांद्यामागे शिवप्रतिमा आणि उजव्या खांद्यामागे चतुर्मुख ब्रह्मा कोरलेला आहे.

मूर्तीच्या प्रभावळीत दशावतार मोठ्या खुबीने तपशिलासह कोरलेले आहेत. मूर्तीच्या उजव्या खालच्या बाजूस पायाशी दासी, गरुड, अश्वारूढ कलंकी/कल्की अवतार, जय मूर्ती आणि थोडे वरच्या अंगास नरसिंह मूर्ती आहे. परंतु नेहमी आसनस्थ नरसिंहाच्या मांडीवर हिरण्यकश्यपू असून तो त्याचे पोट अनुकुचीदार नखाने फाडताना दाखवलेला असतो. येथे मात्र नरसिंहांशी युद्धमग्न हिरण्यकश्यपू आहे. नरसिंहाने डाव्या पायाने हिरण्यकश्यपू दैत्यास आवळून धरले आहे तर डाव्या हाताने त्याची शेंडी पकडलेली आहे. त्याचा हात नरसिंहाने आपल्या उजव्या हाताने पकडलेला आहे. येथेच परशुराम मूर्ती कोरलेली आहे.

मूर्तीच्या डाव्या वरच्या हाताजवळ कासवाच्या रूपात दुसरा अवतार, बुद्ध आणि शेषावतारी यांची शिल्पे प्रभावळीत आहेत. तर मूर्तीच्या उजव्या वरच्या हाताजवळ मासा म्हणजे प्रथमावतार तसेच कालियामर्दन करणारा कृष्ण कोरलेला आहे आणि खालच्या डाव्या हाताजवळ वामन आणि वराह अवतार तर पायाजवळ लक्ष्मीदेवी, विजयमूर्ती आणि नमस्कार मुद्रेतील भक्त दाखवलेला आहे.

काही परदेशी (फिरंगी ? पोर्तुगीज ?) मंडळींनी ही अचलमूर्ती सरळ उचलली आणि ती पळवून नेण्यासाठी समुद्रात उभ्या केलेल्या होडीकडे ते जाऊ लागले. गावकऱ्यांनी संघटितपणे या ठिकाणी प्रखर प्रतिकार केला. ही मूर्ती गलबतापर्यंत पोहोचली. पण तेव्हा ते गलबतच बुडू लागले. गावकऱ्यांनी ही मूर्ती परत स्वस्थानी आणण्यात यश मिळवले. परंतु या सगळ्या गडबडीत मूर्तीचे नाक व हात यांना इजा पोचली. पुढे विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात या मूर्तीचा वर्जलेप करण्यात आला. तेव्हा मूर्तीच्या चक्रात घुसलेली बंदुकीची गोळी काढण्यात आली.

मंदिराच्या पश्चिमेस थोड्या अंतरावर स्वरूपनारायणाची मूर्ती आहे परंतु रूपनाराणाच्या लावण्यखणी मूर्तीशी तिची तुलनाच होऊ शकत नाही. शेजारीच एक पुष्करणी आहे.

संदर्भ - भक्तीकोश -भारतीय...