Wat Phanom Yong — Local services in Phra Nakhon Si Ayutthaya City Municipality

วัดพนมยงค์ หรือวัดแม่นมยงค์ ตั้งอยู่ทางด้านทิศเหนือนอกเกาะเมืองอยุธยา ริมคลองเมืองเยื้องหน้าโรงเรียนประตูชัย และตรงข้ามอนุสรณ์สถานปรีดี พนมยงค์ เลขที่ ท. ๔๗ บ้านคลองเมือง หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าวาสุกรี อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ด้านหน้าวัดหันไปทางทิศตะวันออกจรดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข ๓๐๙ (ถนนอยุธยา-อ่างทอง) มีพระภิกษุสงฆ์อยู่จำพรรษา สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย สร้างขึ้นเป็นวัดมาแต่โบราณในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ระหว่างปีพ.ศ.๒๑๙๙-๒๒๓๑ เดิมบริเวณที่ตั้งวัดเป็นสวนของพระนมในพระราชสำนักของสมเด็จพระนารายณ์มหาราชองค์หนึ่ง มีนามว่า "โยง" หรือ"ยง" พระนมประยงค์, พระนมมะยง, หรือพระนมยง ซึ่งเป็นคนดี สัตย์ซื่อ ยึดถือคุณธรรมเป็นหลักของชีวิต ขยันต่อหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายและปฎิบัติงานจนสำเร็จทุกเรื่อง เมื่อพระนมโยงได้ถึงแก่อนิจกรรมลงแล้ว เจ้านายบางพระองค์ได้ระลึกถึงอุปการะคุณ จึงได้สร้างวัดขึ้นบนที่สวนของพระนมอุทิศส่วนบุญกุศลแด่พระนมจึงได้มีนามว่า "วัดพระนมโยง" ต่อมาเรียกขานผิดเพี้ยนกันไปว่า "วัดพนมโยง" บ้าง "วัดจอมมะยงค์" และ "วัดพนมยงค์" ในภายหลัง ทั้งนี้ คำว่า "พนม" เชื่อว่าเพี้ยนมาจาก "พระนม" ส่วนคำว่า "ยง" ก็เชื่อว่าเป็นชื่อของพระนมท่านนั้นเอง เมื่อข้าศึกรุกรานกรุงศรีอยุธยาในปีพ.ศ.๒๓๑๐ วัดนี้ได้ถูกทำลายลงเป็นวัดร้างไปเช่นเดียวกับวัดอื่นอีกหลายวัด จนมาถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ วัดนี้ได้รับการบูรณะปฎิสังขรณ์รวม ทั้งพระพุทธไสยาสน์และวิหาร ต่อมาก็ได้มีการพัฒนาวัดในส่วนของโบสถ์และเสนาสนะต่างๆให้อยู่ในสภาพสมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยที่ท่านศาสตราจารย์ปรีดี พนมยงค์ มีความผูกพันใกล้ชิดกับวัดพนมยงค์เป็นอันมาก เนื่องจากท่านมีถิ่นกำเนิดใกล้วัดพนมยงค์ จนเมื่อประเทศไทยเริ่มมีการใช้นามสกุลกันในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ท่านและเครือญาติได้นำชื่อวัดนี้มาขนานเป็นนามสกุล ดังนั้นบรรดาศิษย์และเครือญาติของท่านจึงร่วมกับประชาชนช่วยกันทำนุบำรุงวัดนี้มาตามลำดับ สิ่งที่น่าสนใจภายในวัดคือ อุโบสถมีพระพุทธรูปเก่าแก่ปางมารวิชัยเป็นพระประธานสร้างในสมัยพระเจ้าอู่ทอง พระพักตร์งดงามมาก หน้านางสร้างด้วยทองสัมฤทธิ์ทั้งองค์ อีกองค์หนึ่งเป็นรูปหล่อพระศรีอาริยเมตไตรยสร้างปลายสมัยอยุธยา วิหาร ประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่ทำด้วยปูนปั้นสวยงาม พระนอนองค์นี้มีพุทธลักษณะละม้ายไปทางสุโขทัย เพราะพระศกท่านคล้ายก้นหอยขม ส่วนในเรื่องความศักดิ์สิทธิ์ของหลวงพ่อนั้นเป็นที่โจษขานกันมาก ตามความเชื่อเข้าใจว่าแม่นมยงค์น่าจะเกิดวันอังคาร...

วัดพนมยงค์

ชื่อเรียกอื่น / ชื่อโบราณ: วัดพระนมโยง, วัดพนมโยง, วัดจอมมะยงค์

ที่ตั้ง: ตำบลท่าวาสุกรี อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ลักษณะโดยรอบ / การเข้าถึง: ตั้งอยู่ริมคลองเมือง เยื้องหน้าโรงเรียนประตูชัย

หมวดวัด / นิกาย: วัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย

ประวัติการสร้างและความเป็นมา

วัดพนมยงค์มีต้นกำเนิดตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา (อยุธยาตอนกลาง)

มีความเชื่อว่า บริเวณที่ตั้งวัดเดิมเป็น “สวนของพระนม” (พระนมมะยงค์ หรือ “โยง / ยง”) ในราชสำนักของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

เมื่อพระนมโยงถึงแก่อนิจกรรมลง เจ้านายบางพระองค์จึงโปรดให้สร้างวัดอุทิศส่วนกุศล ณ บริเวณนั้น ชื่อว่า “วัดพระนมโยง” ต่อมามีการเรียกชื่อเพี้ยนเป็น “วัดพนมยงค์” เป็นต้นมา

การสร้างสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในช่วง พ.ศ. 2173 – 2198 (ยุครัชกาลสมเด็จพระนารายณ์)

มีบันทึกว่าได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา (กำหนดเขตพุทธาวาสอย่างเป็นทางการ) เมื่อประมาณ พ.ศ. 2198

เมื่อกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า (พ.ศ. 2310) วัดแห่งนี้ก็ตกอยู่ในสภาพถูกทิ้งร้างเรียกว่า “วัดร้าง” ในช่วงนั้น

ภายหลังถึงรัชสมัยของรัชกาลรัตนโกสินทร์ ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่หลายครั้ง

ตระกูล พนมยงค์ (ตระกูลของนายปรีดี พนมยงค์) มีบทบาทเป็นโยมอุปถัมภ์และช่วยดูแลวัดในยุคหลังมา

โบราณสถาน / สิ่งสำคัญภายในวัด

อุโบสถทรง “ท้องสำเภา” — เป็นแบบอาคารอุโบสถที่มีแบบแปลก แตกต่างจากอุโบสถทั่วไป ซึ่งสันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลคติทางพุทธศาสนามหายานแฝงในคติเถรวาท

ภายในอุโบสถ ประดิษฐาน พระพุทธรูปปางไสยาสน์ (พระนอน) ซึ่งมีอิทธิพล/ลักษณะทางศิลปะสมัยอู่ทอง

วัดมีโครงสร้างอื่น ๆ เช่น วิหาร, ศาลาการเปรียญ, กุฎิสงฆ์, หอระฆัง ฌาปนสถาน ฯลฯ

พระนอนในวิหารมีผนังตันที่หัว–ท้าย แต่ด้านข้างเป็นผนังโปร่ง ซึ่งช่วยให้แสงเข้าในวิหาร

ความสำคัญ / ความหมายทางศิลปวัฒนธรรม

วัดพนมยงค์ถือเป็นวัดเก่าแก่ที่มีบทบาทในประวัติศาสตร์ของอยุธยาและเชื่อมโยงกับราชสำนักในอดีต

พระนอนในวัดถือเป็นจุดที่นักท่องเที่ยวและผู้ศรัทธามักไปสักการะเพื่อความสงบ สุข ความเป็นสิริมงคล

อีกประเด็นสำคัญคือ วัดพนมยงค์เป็น “วัดประจำตระกูล” ของ ตระกูลพนมยงค์ / ปรีดี พนมยงค์ ซึ่งเป็นบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ไทย ปรีดีเคยใช้ชื่อนามสกุล “พนมยงค์” ตามชื่อวัดแห่งนี้ด้วย

บริเวณหน้าวัด ตรงริมคลองเมืองฝั่งตรงข้าม เคยเป็นที่ตั้ง “เรือนแพ” บ้านเดิมของปรีดี พนมยงค์ ในปัจจุบัน วัดยังเปิดให้เข้าชมและเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางศาสนาและวัฒนธรรม เวลาทำการโดยทั่วไป: เปิดจนถึงประมาณ 16:30 น.

วัดมีบทบาทในการจัดกิจกรรมพุทธศาสนา เช่น...

วัดพนมยงค์ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ริมคลองเมืองในตำบลท่าวาสุกรี อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

วัดพนมยงค์สร้างขึ้นในราวรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ระหว่าง พ.ศ. 2173–2198 เดิมบริเวณที่ตั้งวัดเป็นสวนของพระนมในราชสำนักของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีนามว่า โยง หรือ ยง เมื่อพระนมโยงได้ถึงแก่อนิจกรรมลงแล้ว เจ้านายบางองค์ได้ระลึกถึงอุปการคุณ จึงได้สร้างวัดขึ้นที่สวนของพระนมเพื่ออุทิศส่วนกุศลแด่พระนม วัดที่สร้างขึ้นจึงได้มีนามว่า วัดพระนมโยง ต่อมาเรียกว่า วัดพนมโยง วัดจอมมะยงค์ หรือ "วัดพนมยงค์" ภายหลังเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2310 วัดนี้ได้ถูกปล่อยทิ้งร้าง และได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาตระกูลพนมยงค์ได้เป็นโยมอุปถัมภ์วัดนี้มาจนถึงในปัจจุบัน

อุโบสถทรงท้องสำเภา อันเป็นคติทางพุทธศาสนาฝ่ายมหายานที่แฝงอยู่กับคติเถรวาท มีหมายถึงพุทธศาสนาเป็นดั่งสำเภาที่จะพาปุถุชนข้ามโอฆสังสารไปสู่ความสิ้น ทุกข์ พระพุทธรูปในอุโบสถเป็นพระพุทธรูปสมัยอู่ทอง พระพุทธรูปปางไสยาสน์ที่ประดิษฐานอยู่ในวิหารโปร่ง คือมีฝาผนังตันที่ด้านหัวและท้ายของตัววิหารชั้นเดียว ฐานเตี้ย ผนังด้านข้างโปร่งทั้งสองข้าง...