Huis van de Nijmeegse Geschiedenis — Attraction in Nijmegen

Midden in Nijmegen, vlakbij het Koningsplein en Plein 44, tegenover de Lux en de grote Bibliotheek, staat het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis. Het is ondergebracht in de enorme Marienburgkapel, een middeleeuws bouwwerk dat eind 19e eeuw zodanig uitgeleefd was dat de gemeente het gebouw wilde slopen. De bekende architect P.J.H. Cuypers stak hier echter een stokje voor. Ingrijpende restauraties hebben ervoor gezorgd dat wij nu nog steeds van dit prachtige gebouw kunnen genieten.

Vreemd genoeg stap ik vandaag, donderdag 15 november 2018, pas voor de eerste keer dit gebouw binnen hoewel ik ruim 20 jaar op een steenworp afstand heb gewoond. Een flink stuk van mijn persoonlijke geschiedenis heeft zich hier afgespeeld maar ik was vanaf begin jaren tachtig met andere dingen bezig dan het bezoeken van oude gebouwen. Ik studeerde Nederlands aan de toen nog Katholieke Universiteit, druk bezig met mijn doctoraal, hield van muziek maken en speelde in diverse bandjes, ging iedere dag flink sporten, hardlopen en zwemmen bij de Hatertse en Overasseltse Vennen. Hele zomers lagen we aan de goddelijke stranden van het Wijchens Ven en de toen nog naamloze diepe klaarheldere wateren van wat nu tot golfterrein en Evenementenpark De Berendonk is verloederd. Toen was het nog ons Paradijs waar we in onze blote kont zonder schaamte tussen de wilde paarden genoten van al die natuur en schoonheid. Er waren rondom Nijmegen nog veel van zulke ongeschonden, natuurlijke en niet verpeste plekken zoals Slijck Ewijk, de Millingerwaard, de Ooypolder en de Bisonbaai, de waalstranden en het Wylerbergmeer om er maar eens een paar te noemen. Niet altijd maar soms schieten de tranen in mijn ogen als ik zo af en toe zie wat er van deze plaatsen nog over is.

In het Huis word ik door de aanwezige vrijwilligers vriendelijk ontvangen. Een van hen blijk ik min of meer te kennen, beiden Nederlands gestudeerd. We raken in gesprek over verschillende raaklijnen, het verloop van onze studies, gedeelde vrienden, studenten en bekenden, op welke scholen we hebben gewerkt, kortom: we vertellen elkaar onze geschiedenis en waar kan dat beter dan in het Huis van de Geschiedenis.

Een prachtige ruimte, vele grote hoge ramen waardoor zonlicht en ander oogverblindend licht binnenvalt, sfeervolle en authentieke bogen in alle plafonds, een vloer met oude tegels, voornamelijk rode, donkergrijze, zwarte en lichtgrijze. Er is een soort van tentoonstelling over de geschiedenis van het gebouw en wat het wel niet allemaal is geweest en waarvoor het is gebruikt. Van Nonnenklooster, vanaf het ontstaan in de 15e eeuw toen het nog buiten de stadsmuren lag, tot Kazerne/militair hospitaal, Komedie/theater, Turfschuur, Oefenruimte voor kunstenaars, gevangenis, gemeentemuseum en nog veel meer.

Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis heeft een prima website waarop je alles kunt vinden over wat hier allemaal gebeurt en wordt georganiseerd. Lezingen, voordrachten, muziekpresentaties, discussies en al wat dies meer zij. Maar ga vooral ook eens zelf kijken om te genieten van de stimulerende ruimte en om eens te fantaseren over wat er zich hier wel niet allemaal in al die eeuwen moet hebben afgespeeld in al die levens en hoofden van mensen die er...

De kapel werd rond 1431 gebouwd als onderdeel van het buiten de stadsmuren gelegen klooster Mons Mariae (Mariaberg), later verbasterd tot Mariënburg. Op deze plaats was al sinds circa 1412 een begijnhuis van de zusters van het Gemene Leven en de beweging van de Moderne Devotie. De kloosterorde sloot zich in 1453 aan bij het kapittel van Windesheim.

De kapel werd gebouwd als dubbelkerk. Het westelijk deel heeft twee verdiepingen, de benedenverdieping voor leken en de bovenverdieping voor de nonnen. Het gebouw is in gotische stijl opgetrokken met steunberen, spitsboogvensters en een hoog opgaand leiendak met binnenin kruisribgewelven.

In 1467 kwam het klooster door uitbreidingen van de stad binnen de stadsmuren te vallen. In 1591 werd Nijmegen door prins Maurits ingenomen en werd het katholieke geloof verboden. Het klooster werd een kazerne en militair ziekenhuis. In 1626 stierf de laatste non. De kapel was sinds de sluiting van de kazerne in 1618 in gebruik als opslagplaats en voor opvoeringen. Rond 1655 werd de kapel gebruikt als stedelijke opslag van turf, een functie die tot 1781 voortduurde - met een onderbreking rond de Franse bezetting (1672 tot 1678) waarin de kapel een militaire gevangenis was en wederom voor opvoeringen rond de Vrede van Nijmegen gebruikt werd. Het pand was ondertussen verbouwd en in drie verdiepingen gedeeld. In 1781 werd het gebouw het stedelijke concertgebouw.

Bij de tweede Franse bezetting (1774 tot circa 1813) werd de kapel wederom een kazerne en militair ziekenhuis. Hierna was er tot 1843 een garen- en katoenspinnerij in gevestigd. Het rijk bouwde rond de kapel intussen een kazerne waar ook het tegenover gelegen Arsenaal voor opgetrokken werd. De kapel ging ook deel uitmaken van deze Mariënburgkazerne die tot 1905 in gebruik was. Eind negentiende eeuw was de kapel zo vervallen dat de gemeente Nijmegen het pand wilde slopen. Dit werd voorkomen door rijksbouwmeester Pierre Cuypers. Onder toezicht van Cuypers voerde Jan Jacob Weve in 1909 en 1910 een restauratie uit. De kapel ging dienstdoen als gemeentemuseum en het gemeentearchief werd in 1941 ook in het pand gevestigd. Na het Bombardement op Nijmegen op 22 februari 1944 kreeg de ongeschonden kapel weer tijdelijk een religieuze functie voor de Waalse en Hervormde gemeente. In 1974 ging het museum naar de Commanderie van Sint-Jan en in 1975 het archief naar het arsenaal. In de kapel werd tijdelijk de gemeentelijke drukkerij gevestigd tot het archief in 1983 weer terugkeerde. Tussen 1998 en 2000 werd de hele Mariënburg omgeving flink verbouwd. Onder meer het naastgelegen politiebureau en het pand van de Dienst Sociale Zaken verdwenen, de Marikenstraat werd aangelegd en LUX en de nieuwe bibliotheek werden rond de kapel gebouwd. De kapel deed dienst als tijdelijke expositieruimte voor het in 2010 een nieuwe bestemming kreeg als Huis van de Nijmeegse...

Mariënburg Chapel is one of the oldest buildings in Nijmegen, built in 1431. Originally, it was part of a Dominican monastery, but today it houses the "House of Nijmegen History" (museum) - the perfect place to start exploring the city's past. The venue hosts fascinating exhibitions and displays, including the permanent exhibition "Canon of Nijmegen," which brings the city's history to life through 50 engaging stories. A very atmospheric place, a cozy historical location in the city center. Highly recommended...